บัญชีม้า ทำไมถึงเป็นอาชญากรรมทางการเงิน และวิธีแก้ปัญหาบัญชีม้าทำอย่างไร?

ประเทศไทยกำลังเผชิญหน้ากับความท้าทายที่ซับซ้อนและกัดกร่อนเสถียรภาพทางเศรษฐกิจจากภายใน นั่นคือปัญหา “เศรษฐกิจนอกระบบ” (Shadow Economy) ซึ่งมีขนาดใหญ่จนน่ากังวล โดยมีการประเมินว่าอาจมีสัดส่วนสูงถึงเกือบ 50% ของผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (GDP) ซึ่งนับเป็นหนึ่งในอัตราส่วนที่สูงที่สุดในโลก 

บัญชีม้า ทำไมถึงเป็นอาชญากรรมทางการเงิน และวิธีแก้ปัญหาบัญชีม้าทำอย่างไร?

ปรากฏการณ์นี้ไม่ได้เป็นเพียงตัวเลขทางสถิติ แต่ได้กลายเป็นรากฐานที่บ่มเพาะปัญหาอาชญากรรมทางการเงิน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการขยายตัวของเครือข่าย “บัญชีม้า” ที่ได้แปรสภาพจากธุรกิจผิดกฎหมายสู่ภัยคุกคามระดับชาติ ส่งผลกระทบโดยตรงต่อความมั่นคงทางการเงินและความปลอดภัยในทรัพย์สินของประชาชนทุกคน

บทความนี้ สำนักข่าวอีไฟแนนซ์ไทย จะวิเคราะห์ถึงโครงสร้างของปัญหาบัญชีม้าอย่างรอบด้าน ตั้งแต่สาเหตุที่ทำให้ปัญหาลุกลาม กลยุทธ์ที่มิจฉาชีพใช้ ไปจนถึงมาตรการตอบโต้ของภาครัฐและบทบาทของภาคประชาชน เพื่อหาทางออกที่ยั่งยืนให้กับวิกฤตการณ์ครั้งนี้

ระบบนิเวศของอาชญากรรม เหตุใด “บัญชีม้า” จึงเติบโตอย่างรวดเร็ว

การที่เครือข่าย บัญชีม้า สามารถเติบโตและหยั่งรากลึกในสังคมไทยได้อย่างรวดเร็ว ไม่ใช่ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นโดยบังเอิญ แต่เป็นผลลัพธ์โดยตรงจาก “ระบบนิเวศ” เชิงโครงสร้างที่เอื้ออำนวยให้กลุ่มอาชญากรสามารถใช้ประเทศไทยเป็นฐานปฏิบัติการทางการเงินได้อย่างมีประสิทธิภาพ แม้ว่าปัจจุบันภาครัฐจะมีความพยายามในการแก้ไขผ่านกฎหมายเฉพาะทางอย่างพระราชกำหนดมาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี พ.ศ. 2566 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม แต่เครือข่ายที่ถูกสร้างขึ้นจากช่องว่างในอดีตนั้นยังคงมีความแข็งแกร่งและจำเป็นต้องอาศัยความเข้าใจในรากของปัญหาอย่างถ่องแท้เพื่อรับมือ

รากฐานของปัญหา : เมื่อ “ความสะดวก” กลายเป็น “ช่องโหว่”

หัวใจสำคัญที่ทำให้เครือข่ายบัญชีม้าขยายตัวอย่างรวดเร็ว มาจากการที่โครงสร้างพื้นฐานทางการเงินของไทยในอดีตถูกออกแบบมาเพื่อส่งเสริม “ความสะดวกสบาย” และการเข้าถึงบริการทางการเงินในวงกว้าง (Financial Inclusion) ซึ่งแม้จะเป็นเป้าหมายที่ดี แต่ก็ได้สร้างช่องโหว่ที่กลุ่มมิจฉาชีพนำมาใช้ประโยชน์อย่างเต็มที่

ในอดีตกระบวนการเปิดบัญชีธนาคารไม่มีความซับซ้อนมากนัก ประกอบกับการมาถึงของระบบธนาคารดิจิทัล (Digital Banking) และระบบการชำระเงินที่รวดเร็วอย่าง PromptPay ได้ปฏิวัติรูปแบบการทำธุรกรรมให้เกิดขึ้นได้ทุกที่ทุกเวลาและแทบไม่มีค่าใช้จ่าย คุณสมบัติเหล่านี้ซึ่งถูกสร้างขึ้นเพื่ออำนวยความสะดวกให้แก่ประชาชนและภาคธุรกิจผู้สุจริต ได้กลายเป็นเครื่องมือชั้นดีที่กลุ่มอาชญากรนำไปปรับใช้เพื่อสร้างเครือข่ายบัญชีม้า สำหรับการโยกย้ายเงินที่ได้มาโดยทุจริตอย่างคล่องตัวและไร้ร่องรอย

กลยุทธ์การฟอกเงินยุคใหม่ : จากเงินสดสู่สินทรัพย์ดิจิทัล

ด้วยโครงสร้างพื้นฐานที่เอื้ออำนวยนี้ กลุ่มมิจฉาชีพจึงได้พัฒนารูปแบบการฟอกเงินที่หลากหลายและซับซ้อน เพื่อเปลี่ยนเงินที่ได้จากอาชญากรรมให้กลายเป็นเงินที่ดูเหมือนถูกกฎหมาย โดยมีช่องทางหลัก ดังนี้

• เงินสด : ประเทศไทยยังคงเป็นสังคมที่พึ่งพิงเงินสดในระดับสูง (Cash-Based Society) สิ่งนี้ถือเป็นจุดอ่อนสำคัญ เพราะเมื่อเงินผิดกฎหมายถูกถอนออกจากบัญชีม้า ในรูปแบบเงินสดแล้ว การติดตามเส้นทางต่อจากนั้นแทบจะเป็นไปไม่ได้ เงินสดจะถูกส่งต่อกันโดยตรง ทำให้ขาดร่องรอยทางดิจิทัล (Digital Footprint) ที่จะใช้เป็นหลักฐานในการสืบสวนได้
• สินทรัพย์ดิจิทัล (Cryptocurrency) : สกุลเงินดิจิทัลได้กลายเป็นเครื่องมือฟอกเงินแห่งยุคใหม่อย่างแท้จริง ด้วยคุณสมบัติเด่นในด้านการทำธุรกรรมข้ามพรมแดนที่รวดเร็ว และความเป็นส่วนตัวที่สูง ทำให้คนร้ายสามารถโยกย้ายเงินจำนวนมหาศาลออกจากประเทศได้ในเวลาอันสั้น และยากต่อการระบุตัวตนเจ้าของที่แท้จริง
• กระเป๋าเงินอิเล็กทรอนิกส์ (e-Wallet) : เป็นอีกหนึ่งช่องทางที่ได้รับความนิยมในการใช้เป็นบัญชีพักเงินหรือกระจายเงิน เนื่องจากในอดีตกระบวนการยืนยันตัวตน (KYC – Know Your Customer) อาจไม่เข้มข้นเท่ากับการเปิดบัญชีธนาคารโดยตรง ทำให้ง่ายต่อการสร้างบัญชีจำนวนมากเพื่อรองรับเงินที่แตกย่อยออกมาจากบัญชีม้าหลัก
• ทองคำและสินทรัพย์ทางเลือก : เป็นวิธีการฟอกเงินแบบดั้งเดิมที่ยังคงมีประสิทธิภาพสูง โดยคนร้ายจะนำเงินสดที่ถอนออกมาไปซื้อทองคำ ซึ่งเป็นสินทรัพย์ที่เปลี่ยนมือได้ง่าย มีมูลค่าสากล และสามารถเก็บรักษานอกระบบการตรวจสอบทางการเงินได้อย่างสมบูรณ์

“กลยุทธ์รากฝอย” หัวใจของการหลบเลี่ยงการตรวจสอบ

กลยุทธ์ที่ถือเป็นหัวใจสำคัญและสร้างความท้าทายให้กับหน่วยงานภาครัฐมากที่สุด คือ เทคนิคที่เรียกว่า “รากฝอย” หรือ “Starburst” ซึ่งเป็นการออกแบบกระบวนการเพื่อทำลายเส้นทางการเงินโดยเฉพาะ

หลักการทำงานของกลยุทธ์นี้ คือ แทนที่จะโอนเงินที่หลอกลวงมาได้เป็นก้อนใหญ่ไปยังบัญชีม้าปลายทางไม่กี่บัญชี ซึ่งเสี่ยงต่อการถูกระบบตรวจสอบของธนาคารตรวจจับได้ง่าย คนร้ายจะใช้ระบบอัตโนมัติในการแตกเงินก้อนใหญ่นั้นออกเป็นยอดเงินขนาดเล็กจำนวนนับร้อยนับพันรายการ และกระจายโอนไปยังเครือข่ายบัญชีม้าที่เตรียมไว้จำนวนมากพร้อมกันในเวลาเพียงไม่กี่นาที

การกระทำในลักษณะนี้มีเป้าหมายเพื่อ “สร้างข้อมูลรบกวน” (Noise) ให้กับระบบตรวจสอบธุรกรรมทางการเงิน เนื่องจากธุรกรรมแต่ละรายการมีมูลค่าไม่สูง ทำให้ดูเหมือนเป็นการใช้จ่ายในชีวิตประจำวันทั่วไป และไม่เข้าเกณฑ์การแจ้งเตือนธุรกรรมที่น่าสงสัย (Suspicious Transaction Report) ผลลัพธ์ คือ กว่าที่เจ้าหน้าที่จะสามารถสืบสวนและไล่ติดตามเส้นทางการเงินทั้งหมดได้ เงินก็ถูกโยกย้ายหรือถอนออกไปจนหมดสิ้นแล้ว กลยุทธ์นี้จึงเป็นอุปสรรคสำคัญที่ทำให้การอายัดเงินในบัญชีม้าทำได้ไม่ทันท่วงที

จุดบอดทางสังคม! เมื่อพฤติกรรมในชีวิตประจำวันกลายเป็นฟันเฟืองขับเคลื่อนเครือข่ายบัญชีม้า

นอกเหนือจากช่องโหว่ทางกฎหมายและเทคโนโลยีแล้ว การเติบโตของเครือข่ายบัญชีม้าในประเทศไทยยังถูกขับเคลื่อนด้วยปัจจัยที่ซับซ้อนและหยั่งรากลึกยิ่งกว่า นั่นคือ “ปัจจัยทางสังคม” ซึ่งหมายถึง พฤติกรรมและความเชื่อบางอย่างของคนในสังคม ที่แม้บางครั้งอาจเกิดขึ้นโดยรู้เท่าไม่ถึงการณ์ แต่กลับได้กลายเป็นฟันเฟืองชิ้นสำคัญที่หล่อเลี้ยงและเปิดทางให้วงจรอาชญากรรมทางการเงินสามารถขยายตัวได้อย่างต่อเนื่อง การกระทำเหล่านี้ได้สร้างสภาวะที่เรียกว่า “ข้อมูลรบกวน” (Noise) ขึ้นในระบบการเงิน ทำให้การแยกแยะระหว่างธุรกรรมที่สุจริตและผิดกฎหมายทำได้ยากยิ่งขึ้น และส่งผลกระทบเป็นลูกโซ่ในวงกว้าง

วิกฤตความไว้วางใจ : การรับจ้างเปิดและขายบัญชีธนาคาร

นี่คือ พฤติกรรมที่เป็นจุดเริ่มต้นและเป็นหัวใจสำคัญของการสร้างเครือข่ายบัญชีม้าทั้งหมด การยินยอมนำเอกสารและตัวตนของตนเองไปเปิดบัญชีธนาคารเพื่อส่งมอบให้แก่ผู้อื่น ถือเป็นการกระทำที่เปิดประตูให้อาชญากรโดยตรง

• แรงจูงใจเบื้องหลัง : แม้จะมีบทลงโทษที่ชัดเจนตามกฎหมาย คือ โทษจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 300,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ แต่การกระทำนี้ยังคงเกิดขึ้นอย่างแพร่หลาย โดยมีแรงจูงใจที่หลากหลาย ตั้งแต่ปัญหาความเดือดร้อนทางการเงินที่ทำให้คนยอมเสี่ยงเพื่อแลกกับค่าตอบแทนเพียงเล็กน้อย ไปจนถึงการขาดความตระหนักรู้ถึงผลกระทบที่ตามมา โดยอาจมองว่าเป็นเพียงการ “ให้ยืมชื่อ” โดยไม่เข้าใจว่า ตนเองกำลังจะกลายเป็นผู้ต้องหาในคดีฉ้อโกงหรือฟอกเงิน
• ผลกระทบต่อระบบ : ทุกครั้งที่มีการขายบัญชีเกิดขึ้น เท่ากับเป็นการสร้าง “บัญชีม้า” ตัวแรกสุดในสายธุรกรรม (Layer 1) ขึ้นมาหนึ่งบัญชี บัญชีเหล่านี้จะกลายเป็นเครื่องมือหลักที่อาชญากรใช้รับเงินจากเหยื่อโดยตรง ทำให้เจ้าของบัญชีตัวจริงต้องกลายเป็นผู้รับผิดทางกฎหมายอย่างเต็มรูปแบบ และเป็นด่านหน้าที่ทำให้การสืบสวนเพื่อเข้าถึงตัวการใหญ่ที่อยู่เบื้องหลังทำได้ยากลำบากอย่างยิ่ง

เส้นแบ่งที่พร่าเลือน : การใช้บัญชีส่วนตัวเพื่อธุรกรรมทางธุรกิจ

พฤติกรรมนี้เป็นสิ่งที่พบเห็นได้ทั่วไปในกลุ่มผู้ประกอบการรายย่อยและร้านค้าออนไลน์ ซึ่งมักจะใช้บัญชีเงินฝากออมทรัพย์ส่วนบุคคลในการรับชำระค่าสินค้าและบริการ แทนที่จะเปิดบัญชีในนามธุรกิจอย่างเป็นทางการ

• แรงจูงใจเบื้องหลัง : สาเหตุหลักมักมาจากความสะดวกสบายในการจัดการ และในบางกรณีคือความตั้งใจที่จะหลีกเลี่ยงการเข้าระบบภาษีอย่างถูกต้อง
• ผลกระทบต่อระบบ : การกระทำดังกล่าวได้สร้างปัญหาอย่างใหญ่หลวงต่อระบบการตรวจสอบธุรกรรมทางการเงิน เมื่อเงินที่เกี่ยวข้องกับการค้าขายซึ่งควรจะมีรูปแบบที่ชัดเจน กลับไหลเวียนปะปนอยู่กับเงินใช้จ่ายส่วนตัว ทำให้เส้นแบ่งพฤติกรรมการใช้เงินปกติพร่าเลือนไป สิ่งนี้ส่งผลโดยตรงต่อความแม่นยำของระบบปัญญาประดิษฐ์ (AI) ที่ธนาคารใช้เพื่อตรวจจับความผิดปกติ เพราะระบบไม่สามารถแยกแยะได้ว่า บัญชีม้าที่มีเงินโอนเข้าออกจำนวนมากและบ่อยครั้งนั้น เป็นบัญชีของร้านค้าออนไลน์ที่ขายดี หรือเป็นส่วนหนึ่งของเครือข่ายฟอกเงินกันแน่ พฤติกรรมนี้จึงเป็นการสร้าง “ข้อมูลรบกวน” ชั้นดี ที่ช่วยอำพรางการกระทำของบัญชีม้าที่แท้จริงให้ดูกลมกลืนไปกับธุรกรรมปกติ

วังวนแห่งความเงียบ เมื่อผู้เสียหายเลือกที่จะไม่แจ้งความ

อีกหนึ่งปัจจัยสำคัญที่ทำให้เครือข่ายอาชญากรรมยังคงดำเนินต่อไปได้ คือ การที่ผู้เสียหายจำนวนไม่น้อยเลือกที่จะไม่เข้าสู่กระบวนการทางกฎหมาย

• แรงจูงใจเบื้องหลัง : มีหลายสาเหตุที่ทำให้เหยื่อลังเลที่จะแจ้งความ เช่น มูลค่าความเสียหายไม่สูงมากจนรู้สึกว่าไม่คุ้มค่ากับเวลาและขั้นตอนที่ยุ่งยาก ความรู้สึกอับอายที่ถูกหลอกลวง หรือแม้กระทั่งความไม่เชื่อมั่นในกระบวนการยุติธรรมว่าจะสามารถติดตามเงินคืนมาได้
• ผลกระทบต่อระบบ : ทุกคดีที่ไม่ถูกรายงานเท่ากับเป็นการปล่อยให้อาชญากรและเครือข่ายบัญชีม้าที่เกี่ยวข้องลอยนวลต่อไปโดยไม่มีประวัติอาชญากรรม ทำให้พวกเขาสามารถนำบัญชีเดิมไปสร้างความเสียหายให้แก่เหยื่อรายอื่นได้อีก นอกจากนี้ การไม่แจ้งความยังทำให้ข้อมูลสถิติอาชญากรรมที่เกิดขึ้นจริงถูกบิดเบือนไปจากความเป็นจริง ซึ่งอาจส่งผลต่อการวางนโยบายและจัดสรรทรัพยากรของภาครัฐในการแก้ปัญหาที่ไม่ตรงจุดเท่าที่ควร วังวนแห่งความเงียบนี้จึงเปรียบเสมือนการตัดวงจรข้อมูลที่จำเป็นต่อการสืบสวนและปราบปรามเครือข่ายบัญชีม้าให้หมดไป

พฤติกรรมเหล่านี้ได้สร้าง “ข้อมูลรบกวน”  ในระบบการเงิน ทำให้สถาบันการเงินและภาครัฐไม่สามารถแยกแยะระหว่างผู้ใช้งานสุจริตและผู้กระทำผิดได้อย่างชัดเจน

พลิกเกม! สู้ ‘บัญชีม้า’ เจาะลึก 4 มาตรการเชิงรุกและความท้าทายในการสร้างสมดุล

เพื่อรับมือกับวิกฤตการณ์ บัญชีม้าที่ส่งผลกระทบเป็นวงกว้าง หน่วยงานภาครัฐและภาคธนาคารได้เปลี่ยนกระบวนทัศน์จากการตั้งรับมาสู่การปฏิบัติการเชิงรุก โดยได้ร่วมกันพัฒนากลไกและเครื่องมือป้องกันหลายมิติที่มีความซับซ้อนยิ่งขึ้น เป้าหมายสำคัญไม่ใช่เพียงการไล่ติดตามความเสียหายที่เกิดขึ้นแล้ว แต่คือการ “ป้องกัน” และ “ตัดวงจร” ของเครือข่ายอาชญากรรมทางการเงินให้ได้อย่างรวดเร็วและมีประสิทธิภาพสูงสุด มาตรการเหล่านี้ ถือเป็นความก้าวหน้าที่สำคัญในการต่อสู้กับบัญชีม้า ซึ่งสามารถวิเคราะห์ในเชิงลึกได้ ดังนี้

Central Fraud Registry (CFR) หัวใจของการแลกเปลี่ยนข้อมูลแบบ Real-Time

มาตรการนี้ ถือเป็นการปฏิวัติรูปแบบการทำงานร่วมกันระหว่างสถาบันการเงินอย่างแท้จริง โดยเป็นการทำลาย “กำแพงข้อมูล” (Data Silos) ที่เคยเป็นอุปสรรคสำคัญในการติดตามเส้นทางการเงินของคนร้าย

• กลไกการทำงานเชิงลึก : ในอดีตเมื่อธนาคารหนึ่งตรวจพบบัญชีม้าที่น่าสงสัย การแจ้งเตือนไปยังธนาคารอื่นต้องอาศัยกระบวนการที่เป็นทางการและใช้เวลา แต่ระบบ Central Fraud Registry (CFR) ทำหน้าที่เปรียบเสมือน “ระบบประสาทส่วนกลาง” ของภาคธนาคาร เมื่อธนาคาร ก. ตรวจพบและขึ้นสถานะบัญชีต้องสงสัย ข้อมูลดังกล่าวจะถูกส่งเข้าสู่ฐานข้อมูลกลางและกระจายไปยังธนาคาร ข. ค. ง. และธนาคารอื่นๆ ทั้งหมดในเครือข่ายได้ในแบบเกือบจะทันที (Real-Time) สิ่งนี้ทำให้ธนาคารปลายทางสามารถระงับธุรกรรมที่น่าสงสัยซึ่งโอนมาจากบัญชีม้าต้นทางได้ทันท่วงที โดยไม่จำเป็นต้องรอเอกสารจากเจ้าหน้าที่ตำรวจ ซึ่งเป็นการยกระดับความเร็วในการตอบสนองและเพิ่มโอกาสในการอายัดเงินได้ก่อนที่คนร้ายจะถอนออกไป

การจำแนกประเภทบัญชีม้า ยกระดับความแม่นยำในการตอบสนอง

เพื่อลดผลกระทบต่อประชาชนผู้สุจริตที่อาจตกเป็นส่วนหนึ่งของเส้นทางการเงินโดยไม่รู้ตัว ภาครัฐได้พัฒนากระบวนการที่ละเอียดอ่อนกว่าการอายัดบัญชีแบบเหวี่ยงแห นั่นคือการจำแนกและจัดลำดับความเสี่ยงของบัญชีต้องสงสัย

กลไกการทำงานเชิงลึก : แทนที่จะมองว่า ทุกบัญชีที่เกี่ยวข้องมีความผิดเท่ากัน ระบบจะทำการประเมินและจัดชั้นของบัญชีม้าตามระดับความเชื่อมโยงกับการกระทำผิด เช่น

• “ม้าดำ” : คือ บัญชีที่อยู่ในชั้นแรกสุด (Layer 1) ซึ่งได้รับการโอนเงินโดยตรงจากผู้เสียหาย และมีหลักฐานเชื่อมโยงที่ชัดเจน บัญชีในกลุ่มนี้จะถูกดำเนินการอายัดในทันทีด้วยความเด็ดขาด
• “ม้าเทา” หรือ “ม้าน้ำตาล” : คือ บัญชีที่อยู่ในลำดับชั้นถัดๆ ไป (Layer 2, 3, 4) ซึ่งได้รับเงินโอนต่อมาจากบัญชีกลุ่มแรกอีกทอดหนึ่ง บัญชีเหล่านี้อาจเป็นของผู้ประกอบการที่สุจริต มาตรการที่ใช้จึงอาจมีความยืดหยุ่นกว่า เช่น การระงับธุรกรรมชั่วคราวเพื่อตรวจสอบ หรือการแจ้งเตือนเจ้าของบัญชีให้เข้ามาชี้แจง แทนที่จะเป็นการอายัดบัญชีถาวรในทันที แนวทางนี้ คือ ความพยายามในการใช้มาตรการที่ “ได้สัดส่วน” กับระดับความเสี่ยง เพื่อให้การปราบปรามบัญชีม้ามีความแม่นยำและเป็นธรรมมากขึ้น

การกำหนดโปรไฟล์ลูกค้า เกราะป้องกันเชิงพฤติกรรม

มาตรการนี้เป็นการนำเทคโนโลยีการวิเคราะห์ข้อมูลเข้ามาใช้เพื่อป้องกันความเสียหายตั้งแต่ต้นทาง โดยอาศัยหลักการที่ว่า บัญชีม้าหรือบัญชีที่ถูกควบคุมโดยมิจฉาชีพ มักจะมีพฤติกรรมการใช้งานที่ผิดปกติไปจากเจ้าของบัญชีตัวจริง

• กลไกการทำงานเชิงลึก : ธนาคารจะสร้าง “โปรไฟล์พฤติกรรม” ของลูกค้าแต่ละรายขึ้นมา โดยอิงจากข้อมูลการทำธุรกรรมในอดีต เช่น ความถี่ในการโอน จำนวนเงินเฉลี่ย ช่วงเวลาที่ใช้งาน หรือประเภทของบัญชีผู้รับโอนปลายทาง เมื่อใดก็ตามที่มีการทำธุรกรรมที่ “เบี่ยงเบน” ไปจากพฤติกรรมปกติอย่างมีนัยสำคัญ เช่น บัญชีเงินเดือนของพนักงานประจำที่ไม่เคยทำธุรกรรมหลังเที่ยงคืน จู่ๆ มีการโอนเงินจำนวนมากไปยังบัญชีซื้อขายสินทรัพย์ดิจิทัลในเวลาตีสาม ระบบจะทำการแจ้งเตือนหรืออาจใช้มาตรการชะลอการทำธุรกรรม (Transaction Delay) และกำหนดให้มีการยืนยันตัวตนเพิ่มเติมในรูปแบบที่ซับซ้อนขึ้น มาตรการนี้ไม่เพียงแต่ช่วยตรวจจับการใช้งานบัญชีม้าที่ผิดปกติ แต่ยังเป็นเกราะป้องกันผู้สุจริตที่อาจกำลังถูกหลอกให้โอนเงินโดยไม่รู้ตัวได้อีกด้วย

ศูนย์ปฏิบัติการแก้ไขปัญหาอาชญากรรมออนไลน์ (AOC 1441) : กลไกระงับเหตุฉุกเฉินสำหรับผู้เสียหาย

ศูนย์ AOC 1441 ถูกจัดตั้งขึ้น เพื่อแก้ไขจุดอ่อนที่สำคัญที่สุดในกระบวนการรับมือกับอาชญากรรมออนไลน์ นั่นคือ “ความล่าช้า” ในการประสานงานระหว่างผู้เสียหาย ตำรวจ และธนาคาร

• กลไกการทำงานเชิงลึก : ศูนย์นี้ทำหน้าที่เป็น “ศูนย์บัญชาการกลาง” (Central Command) แบบครบวงจร เมื่อผู้เสียหายโทรแจ้งเหตุที่สายด่วน 1441 เจ้าหน้าที่จะสามารถประสานงานกับตำรวจเพื่อออกหมายอายัด และส่งเรื่องต่อไปยังธนาคารที่เกี่ยวข้องทั้งหมดได้ในคราวเดียว โดยมีเป้าหมายในการอายัดบัญชีต้นทางและบัญชีที่รับโอนต่อเป็นทอดๆ ให้ได้ภายใน 1 ชั่วโมง ซึ่งเป็นการลดขั้นตอนที่ในอดีตผู้เสียหายต้องเดินทางไปแจ้งความที่สถานีตำรวจและนำเอกสารไปยื่นที่แต่ละธนาคารด้วยตนเอง ความรวดเร็วนี้คือปัจจัยตัดสินที่สำคัญที่สุดในการสกัดกั้นไม่ให้เงินถูกยักย้ายออกจากเครือข่ายบัญชีม้าได้สำเร็จ

ความคืบหน้าท่ามกลางความท้าทาย :  มาตรการเชิงรุกเหล่านี้ ได้ส่งผลให้สถานการณ์ดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัด โดยเฉพาะปัญหาแอปพลิเคชันดูดเงินที่ลดลงอย่างมาก และการจัดหาบัญชีม้า ใหม่ทำได้ยากและมีต้นทุนสูงขึ้นสำหรับกลุ่มมิจฉาชีพ อย่างไรก็ตาม ความท้าทายที่สำคัญที่สุดยังคงอยู่ นั่นคือ การสร้างสมดุลที่เหมาะสมระหว่าง “ความปลอดภัย” กับ “ความสะดวก” ของผู้ใช้บริการทางการเงินที่สุจริต การปรับจูนมาตรการเหล่านี้ให้มีความเฉียบคม สามารถแยกแยะผู้กระทำผิดออกจากผู้บริสุทธิ์ได้อย่างแม่นยำ โดยสร้างผลกระทบต่อประชาชนทั่วไปให้น้อยที่สุด ยังคงเป็นโจทย์ใหญ่ที่ทุกภาคส่วนต้องร่วมมือกันพัฒนาและปรับปรุงต่อไปอย่างไม่หยุดยั้ง

ธปท. ชี้มาตรการจัดการบัญชีม้าสัมฤทธิ์ผล : ‘แอปดูดเงิน’ สิ้นซาก แต่สงครามยังไม่จบ

ธนาคารแห่งประเทศไทยได้การแถลงข่าว เพื่อนำเสนอข้อมูลล่าสุดเกี่ยวกับความคืบหน้าของมาตรการจัดการบัญชีม้าและอาชญากรรมทางการเงิน ซึ่งข้อมูลที่นำเสนอในครั้งนี้ได้ฉายภาพความสำเร็จที่สำคัญในการต่อสู้กับภัยไซเบอร์ แต่ในขณะเดียวกันก็สะท้อนให้เห็นถึงความท้าทายที่ยังคงอยู่ โดยมีหัวใจสำคัญอยู่ที่ข้อมูลเชิงสถิติที่แสดงผลลัพธ์ของมาตรการต่างๆ ตลอดช่วงระยะเวลากว่า 2 ปีที่ผ่านมา

กราฟที่นำเสนอในการแถลงข่าวเป็นข้อมูลแบบแกนคู่ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ของตัวชี้วัดสำคัญ 2 ประการในช่วงเวลาตั้งแต่ไตรมาสแรกของปี 2566 ถึงไตรมาสที่สองของปี 2568 โดยสามารถวิเคราะห์ในรายละเอียดได้ดังนี้

1.ความสำเร็จในการกำจัด “แอปดูดเงิน” 

ข้อมูลส่วนนี้ถือเป็นความสำเร็จที่ชัดเจนและเป็นรูปธรรมที่สุดของมาตรการที่ผ่านมา โดยเส้นกราฟแสดงจำนวนเคสของ “แอปดูดเงิน” ซึ่งเป็นรูปแบบอาชญากรรมที่สร้างความเสียหายอย่างรุนแรง

• แนวโน้มในอดีต : จะเห็นได้ว่า จำนวนเคสเคยพุ่งขึ้นสู่ระดับสูงสุดถึงสองครั้ง คือ ที่ 7,444 เคส ในไตรมาสสุดท้ายของปี 2566 และสูงสุดเป็นประวัติการณ์ที่ 8,590 เคส ในไตรมาสแรกของปี 2567 ซึ่งสะท้อนถึงช่วงเวลาที่ปัญหามีความรุนแรงอย่างยิ่ง
• ผลลัพธ์จากมาตรการ : ภายหลังจากจุดสูงสุดนั้น กราฟได้แสดงให้เห็นถึงแนวโน้มการลดลงอย่างต่อเนื่องและมีนัยสำคัญ จนกระทั่งในไตรมาสที่สองของปี 2568 จำนวนเคสจากแอปดูดเงินได้ลดลงเหลือ 0 เคส
• นัยยะสำคัญ : การลดลงจนเป็นศูนย์นี้เป็นเครื่องพิสูจน์ว่า มาตรการเชิงรุกที่ทุกภาคส่วนร่วมมือกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการยกระดับความปลอดภัยของแอปพลิเคชันธนาคาร, การทำงานของศูนย์ AOC 1441 ที่ช่วยให้การระงับเหตุทำได้รวดเร็ว และการแลกเปลี่ยนข้อมูลผ่าน Central Fraud Registry (CFR) ได้ผลสำเร็จอย่างยิ่งยวดในการ “ปิดช่องโหว่ทางเทคนิค” ที่กลุ่มมิจฉาชีพเคยใช้เป็นเครื่องมือหลักได้อย่างสิ้นเชิง

2.แนวโน้มความเสียหายจากการ “หลอกให้โอน” 

ในขณะที่ปัญหาแอปดูดเงินถูกแก้ไขได้สำเร็จ กราฟในส่วนของมูลค่าความเสียหายซึ่งเกิดจาก “กรณีหลอกให้โอนเอง” (Social Engineering) ได้ให้ภาพที่แตกต่างออกไป แต่ยังคงมีทิศทางที่เป็นบวก

• แนวโน้มโดยรวม : แม้จะมีความผันผวน แต่ภาพรวมของมูลค่าความเสียหายมีแนวโน้มลดลงอย่างต่อเนื่องจากช่วงที่มีปัญหาหนักที่สุด โดยข้อมูลล่าสุดในไตรมาสแรกของปี 2568 ระบุว่ามูลค่าความเสียหายอยู่ที่ 5,651 ล้านบาท และยังคงมีทิศทางที่ลดต่ำลง
• นัยยะสำคัญ : การที่มูลค่าความเสียหายยังคงอยู่ในระดับสูง สะท้อนให้เห็นว่า การหลอกลวงที่มุ่งเป้าไปที่ “จิตวิทยา” และ “ความไว้วางใจ” ของมนุษย์ ยังคงเป็นความท้าทายที่สำคัญและรับมือได้ยากกว่าปัญหาเชิงเทคนิค อย่างไรก็ตาม แนวโน้มที่ลดลงอย่างต่อเนื่องเป็นสัญญาณที่ดี ซึ่งบ่งชี้ว่ามาตรการจัดการบัญชีม้าที่ทำให้คนร้ายทำธุรกรรมได้ยากขึ้น เริ่มส่งผลกระทบต่อประสิทธิภาพในการนำเงินออกจากระบบของกลุ่มมิจฉาชีพ แม้จะหลอกลวงเหยื่อได้สำเร็จก็ตาม

บทสรุป : จากวิกฤต ‘บัญชีม้า’ สู่สัญญาประชาคมฉบับใหม่ทางดิจิทัล

จากการวิเคราะห์ปัญหาบัญชีม้าและเศรษฐกิจนอกระบบในทุกมิติที่ผ่านมาสามารถสรุปได้อย่างชัดเจนว่า วิกฤตการณ์ครั้งนี้ เป็นมากกว่าเพียงปัญหาอาชญากรรมทางการเงิน แต่ได้สะท้อนให้เห็นถึงรอยร้าวเชิงโครงสร้างที่หยั่งรากลึกในสังคมไทย และได้กลายเป็นบททดสอบครั้งสำคัญต่อความเชื่อมั่นระหว่างประชาชน สถาบันการเงิน และหน่วยงานภาครัฐ การแก้ไขปัญหาที่ซับซ้อนนี้จึงไม่สามารถสำเร็จได้ด้วยการพึ่งพากลไกใดกลไกหนึ่งเพียงลำพัง แต่จำเป็นต้องอาศัย “พันธกิจร่วมกัน” (Collective Commitment) จากทุกภาคส่วน ซึ่งเปรียบเสมือนการสร้าง “สัญญาประชาคมฉบับใหม่” ในยุคดิจิทัล ที่ทุกฝ่ายต้องปรับเปลี่ยนบทบาทและพฤติกรรมเพื่อสร้างระบบนิเวศทางการเงินที่ปลอดภัยและยั่งยืน

การพัฒนากฎหมายและเทคโนโลยีที่สมดุล

ในแนวทางแรกซึ่งเป็นความรับผิดชอบโดยตรงของภาครัฐและสถาบันการเงิน การต่อสู้กับเครือข่ายบัญชีม้า เปรียบเสมือน “สงครามเทคโนโลยี” (Tech Arms Race) ที่ไม่มีวันสิ้นสุด กลุ่มอาชญากรมีการพัฒนากลยุทธ์ใหม่ๆ อยู่เสมอ ดังนั้น ภาครัฐและภาคเอกชนจึงต้องเดินหน้าพัฒนาเครื่องมือและกฎหมายให้ก้าวล้ำไปอีกขั้นอย่างไม่หยุดยั้ง

• การยกระดับเทคโนโลยีเชิงป้องกัน : นอกเหนือจากการตรวจจับธุรกรรมที่น่าสงสัยแล้ว ธนาคารจำเป็นต้องลงทุนในการพัฒนาเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) และ Machine Learning ที่สามารถวิเคราะห์ข้อมูลเชิงพฤติกรรมในระดับที่ซับซ้อนยิ่งขึ้น เพื่อคาดการณ์และป้องกันความเสี่ยงได้ล่วงหน้า
• การออกแบบกฎหมายที่ยืดหยุ่นและชาญฉลาด : กฎหมายและกฎระเบียบที่ออกมาต้องมีความสมดุลอย่างยิ่งยวด โดยเป้าหมายสำคัญคือการออกแบบกระบวนการที่สร้าง “แรงเสียดทานที่ชาญฉลาด” (Intelligent Friction) กล่าวคือ เป็นมาตรการที่สร้างอุปสรรคอย่างยิ่งยวดต่อมิจฉาชีพ แต่ในขณะเดียวกันก็สร้างภาระให้แก่ประชาชนผู้สุจริตน้อยที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ การหาจุดสมดุลนี้คือความท้าทายที่สำคัญที่สุด เพื่อให้มาตรการรักษาความปลอดภัยไม่กลายเป็นการทำลายความสะดวกสบายจนประชาชนปฏิเสธที่จะให้ความร่วมมือ

สร้าง “ภูมิคุ้มกันดิจิทัล” ในระดับปัจเจกและสังคม

แม้ระบบจะถูกออกแบบมาดีเพียงใด แต่หากผู้ใช้งานยังคงมีพฤติกรรมที่สุ่มเสี่ยง ระบบก็ย่อมมีช่องโหว่อยู่เสมอ ดังนั้น การสร้าง “ภูมิคุ้มกันดิจิทัล” (Digital Immunity) ให้กับภาคประชาชนจึงเป็นอีกครึ่งหนึ่งของสมการที่ขาดไม่ได้โดยเด็ดขาด โดยทุกคนในสังคมสามารถมีส่วนร่วมได้ผ่านการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม 3 ประการสำคัญ

• หยุดการสร้างเครื่องมือให้อาชญากร : การไม่รับจ้างเปิดหรือขายบัญชีม้าไม่ใช่เป็นเพียงการป้องกันตนเองจากความผิดทางกฎหมาย แต่คือ การกระทำที่มีความหมายในระดับมหภาค นั่นคือ “การตัดอุปทาน” (Supply Disruption) ที่สำคัญที่สุดของเครือข่ายอาชญากรรม หากไม่มีบัญชีม้าให้ใช้งานกลไกการฟอกเงินทั้งหมดก็จะหยุดชะงักลง
• สร้างความโปร่งใสให้ข้อมูล : การใช้บัญชีให้ตรงตามวัตถุประสงค์ เช่น การแยกบัญชีธุรกิจออกจากบัญชีส่วนตัวอย่างชัดเจนไม่ใช่เป็นเพียงเรื่องของวินัยทางการเงินหรือภาษี แต่เป็นการช่วย “ทำความสะอาดข้อมูล” ในระบบการเงินโดยรวม เมื่อธุรกรรมมีความโปร่งใสและจัดประเภทได้ง่ายขึ้น ระบบตรวจจับความผิดปกติก็จะทำงานได้อย่างแม่นยำยิ่งขึ้น สามารถแยกแยะบัญชีม้าออกจากบัญชีของพ่อค้าแม่ค้าที่สุจริตได้อย่างมีประสิทธิภาพ
• ไม่ปล่อยให้อาชญากรลอยนวล : การแจ้งความทันทีเมื่อตกเป็นเหยื่อ คือ การกระทำที่ส่งผลกระทบมากกว่าการติดตามเงินของตนเองคืน เพราะทุกการแจ้งความ คือ “ข้อมูลข่าวกรอง” (Intelligence) ชิ้นสำคัญที่ช่วยให้เจ้าหน้าที่สามารถมองเห็นภาพรวมของเครือข่าย เชื่อมโยงเส้นทางการเงินและระบุตัวบัญชีม้าที่ยังคงเคลื่อนไหวอยู่ในระบบ เพื่อดำเนินการอายัดและปกป้องไม่ให้มีผู้เสียหายรายต่อไป

ท้ายที่สุดนี้ การจะก้าวข้ามวิกฤตบัญชีม้าและเศรษฐกิจนอกระบบไปได้นั้น ไม่ได้ขึ้นอยู่กับมาตรการใหม่ๆ ที่ภาครัฐจะประกาศใช้เพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับว่า “เรา” ในฐานะพลเมือง พร้อมที่จะปรับตัวและให้ความร่วมมือมากน้อยเพียงใด การนิ่งเฉยหรือมองว่าเป็นปัญหาไกลตัวเท่ากับเป็นการปล่อยให้คนไทยจำนวนหนึ่งตกเป็นเครื่องมือของอาชญากรในการทำลายชีวิตของคนไทยด้วยกันเอง การสร้างสังคมที่ปลอดภัยและน่าเชื่อถือจึงเป็นความรับผิดชอบร่วมกัน ที่ต้องเริ่มต้นจากการเปลี่ยนแปลงที่ตัวเราแต่ละคนเป็นสำคัญ

ตารางสรุป : บัญชีม้า! วิกฤตอาชญากรรมทางการเงินและมาตรการสู้ภัยในยุคดิจิทัล

อ้างอิงจาก bot,itmx,dsi และ  FBPete Tantakasem

ร่วมเป็นส่วนหนึ่งของ “Community สังคมแห่งการลงทุน” เพื่อ เชื่อมต่อ พูดคุย แลกเปลี่ยน ไอเดียการลงทุน มาร่วมสร้างเครือข่ายนักลงทุนให้เติบโตไปด้วยกัน เข้าร่วมกับเราที่ efinancethaiconnect : https://connect.efinancethai.com