ฝ่าวิกฤตชายแดนไทย-กัมพูชา กลยุทธ์รับมือและสร้างความแข็งแกร่งให้ธุรกิจไทย

จากสถานการณ์ความขัดแย้งบริเวณชายแดนไทย-กัมพูชาที่ทวีความตึงเครียดขึ้น ได้สร้างแรงกระเพื่อมและความกังวลต่อนักลงทุนและผู้ประกอบการไทยอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ในรายการ F1 Money Ep 190 ได้มีโอกาสสัมภาษณ์พิเศษ คุณณัฐพร ตรีรัตน์ศิริกุล รองกรรมการผู้จัดการ บริษัท ศูนย์วิจัยกสิกรไทย จำกัด เพื่อวิเคราะห์ผลกระทบในมิติต่างๆ และฉายภาพแนวทางการปรับตัวสำหรับภาคธุรกิจไทยในภาวะการณ์ที่ท้าทายนี้

ฝ่าวิกฤตชายแดนไทย-กัมพูชา กลยุทธ์รับมือและสร้างความแข็งแกร่งให้ธุรกิจไทย

สถานการณ์ความขัดแย้งบริเวณชายแดนไทย-กัมพูชาได้ส่งผลกระทบต่อความเชื่อมั่นของภาคการเงินและการลงทุนในระยะสั้นอย่างมีนัยสำคัญ จากข้อมูลของคุณณัฐพร ได้ให้สัมภาษณ์พิเศษไว้ในรายการ F1 Money พบว่า กลไกการตอบสนองของตลาดทุนต่อเหตุการณ์ดังกล่าวสามารถแบ่งออกเป็นสองระยะ

ความขัดแย้งชายแดนไทย-กัมพูชา กระทบความเชื่อมั่นภาคการเงินและการลงทุนระยะสั้น

ในระยะแรก ตลาดมีการตอบสนองอย่างรวดเร็วทันทีต่อข่าวที่เกิดขึ้น โดยมีแรงเทขายในสินทรัพย์เสี่ยง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในหุ้นของกลุ่มธุรกิจที่มีการลงทุนโดยตรงในประเทศกัมพูชา ปฏิกิริยานี้มีลักษณะเป็นไปตามปัจจัยทางจิตวิทยา (Sentiment-Driven) ซึ่งโดยส่วนใหญ่แล้วตลาดมักจะตอบสนองในระดับที่มากเกินกว่าผลกระทบที่แท้จริง (Overreaction)

อย่างไรก็ตาม ภายหลังจากที่ตลาดได้รับรู้ข่าวสารในเบื้องต้นแล้ว จะเข้าสู่ระยะที่สอง คือ ช่วงของการปรับตัวเพื่อประเมินสถานการณ์ตามความเป็นจริง นักลงทุนจะเริ่มพิจารณาถึงผลกระทบที่เกิดขึ้นจริงต่อเศรษฐกิจและผลการดำเนินงานของแต่ละธุรกิจอย่างละเอียดมากขึ้น ทำให้ความผันผวนของตลาดค่อยๆ ลดระดับลงและมีเสถียรภาพมากขึ้นตามลำดับ

ผลกระทบจำเพาะต่อธุรกิจไทยที่มีการลงทุนในกัมพูชา

กลุ่มธุรกิจไทยที่ได้รับผลกระทบอย่างชัดเจนที่สุดในตลาดทุน คือ  กลุ่มที่มีการลงทุนหรือมีการดำเนินงานในประเทศกัมพูชา ซึ่งประกอบด้วยธุรกิจในหมวดค้าปลีก อาหาร และบริการเป็นหลัก สาเหตุที่ธุรกิจเหล่านี้มีความอ่อนไหวต่อสถานการณ์เป็นพิเศษ เนื่องจากการดำเนินงานต้องพึ่งพาสถานการณ์ภายในประเทศที่มั่นคง ทั้งในแง่ของความปลอดภัยในการปฏิบัติงาน ความต่อเนื่องของห่วงโซ่อุปทาน และกำลังซื้อของผู้บริโภคในพื้นที่ ดังนั้น เมื่อเกิดเหตุการณ์ความขัดแย้งขึ้น นักลงทุนจึงเกิดความกังวลว่าอาจส่งผลกระทบต่อการดำเนินงานและรายได้ของบริษัทเหล่านี้ในอนาคต ซึ่งนำไปสู่การปรับลดมูลค่าหุ้นของบริษัทในกลุ่มดังกล่าวลง

สถานการณ์จริงของธุรกิจไทย ผลกระทบส่วนใหญ่จำกัดอยู่ในพื้นที่ชายแดน

แม้ว่าภาพรวมความเชื่อมั่นของนักลงทุนจะถูกกระทบในวงกว้าง แต่เมื่อพิจารณาถึงผลกระทบต่อการดำเนินงานจริงในพื้นที่ จากข้อมูลที่ได้รับจากผู้ประกอบการโดยตรงพบว่า ผลกระทบหลักยังคงจำกัดอยู่ในบริเวณพื้นที่ตะเข็บชายแดนเป็นสำคัญ ธุรกิจของไทยที่ตั้งอยู่ในพื้นที่ห่างไกลจากบริเวณที่มีการปะทะ เช่น ในกรุงพนมเปญ หรือเมืองเศรษฐกิจอื่นๆ ยังคงสามารถดำเนินกิจกรรมทางธุรกิจได้ตามปกติ ข้อมูลนี้ชี้ให้เห็นว่า การหยุดชะงักของกิจกรรมทางเศรษฐกิจนั้นเกิดขึ้นอย่างจำเพาะเจาะจงในพื้นที่ชายแดนเท่านั้น และยังไม่ได้ลุกลามจนส่งผลกระทบต่อการดำเนินธุรกิจในภาพรวมทั้งหมดของประเทศกัมพูชา ซึ่งเป็นข้อมูลสำคัญที่นักลงทุนควรใช้ประกอบการประเมินความเสี่ยงจากการลงทุนให้สอดคล้องกับความเป็นจริงมากที่สุด

วางแผน Business Continuity Plan (BCP) สำหรับธุรกิจไทยในกัมพูชา

ในสภาวะที่เกิดความไม่แน่นอน การมีแผนรองรับความต่อเนื่องทางธุรกิจ (Business Continuity Plan: BCP) ถือเป็นเครื่องมือสำคัญที่สะท้อนถึงศักยภาพในการปรับตัวขององค์กร ซึ่งมีความแตกต่างกันอย่างชัดเจนระหว่างผู้ประกอบการขนาดใหญ่และผู้ประกอบการขนาดกลางและขนาดย่อม (SME)

สำหรับบริษัทขนาดใหญ่ โดยเฉพาะกลุ่มที่มีการลงทุนในหลายประเทศ จะมีความพร้อมในการรับมือกับสถานการณ์มากกว่า เนื่องจากองค์กรเหล่านี้มักจะมีแผน BCP ที่จัดทำไว้อย่างเป็นระบบอยู่แล้ว แผนดังกล่าวครอบคลุมมิติที่สำคัญ เช่น การบริหารจัดการทรัพยากรมนุษย์ ซึ่งรวมถึงการดูแลและวางแผนอพยพพนักงานคนไทยกลับประเทศเพื่อความปลอดภัย และการวางแผนด้านการดำเนินงานเพื่อรักษาความต่อเนื่องของธุรกิจให้ได้มากที่สุด

ในทางตรงกันข้าม ผู้ประกอบการ SME มักจะมีความยืดหยุ่นน้อยกว่าผู้ประกอบการรายใหญ่ อย่างไรก็ตาม เหตุการณ์ในครั้งนี้เป็นบทเรียนสำคัญที่ชี้ให้เห็นว่า แม้จะเป็นธุรกิจขนาดกลางหรือเล็ก ก็มีความจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องมี “แผนสำรอง” เตรียมไว้ แม้ว่าแผนดังกล่าวอาจจะไม่ได้ถูกนำมาใช้บ่อยครั้งก็ตาม แนวทางสำหรับ SME อาจเริ่มต้นจากการวางแผนสำรองในด้านต่างๆ เช่น การพิจารณาเช่าคลังสินค้าเพื่อสำรองสต็อกสินค้าไว้ล่วงหน้า การมองหาช่องทางการค้าผ่านระบบอีคอมเมิร์ซ หรือแม้กระทั่งการหาพันธมิตรเพื่อสร้างคลังสินค้าในประเทศที่สามอย่างประเทศลาว ซึ่งการดำเนินการดังกล่าวอาจต้องอาศัยการรวมกลุ่มกันของผู้ประกอบการ SME เพื่อให้มีศักยภาพเพียงพอในการสร้างแผนรองรับที่มีประสิทธิภาพ

ผลกระทบจากการปิดด่านชายแดนและต้นทุนโลจิสติกส์ที่สูงขึ้น

การปิดด่านชายแดนส่งผลกระทบโดยตรงและรุนแรงที่สุดต่อธุรกิจที่พึ่งพาการขนส่งข้ามพรมแดนเป็นหลัก โดยเฉพาะกลุ่มธุรกิจประเภทซื้อมาขายไปและกลุ่ม SME เพื่อให้การดำเนินธุรกิจสามารถเดินหน้าต่อไปได้ ผู้ประกอบการจำเป็นต้องปรับตัวด้วยการหาเส้นทางขนส่งทางเลือกอื่น ซึ่งแต่ละเส้นทางล้วนมีต้นทุนที่สูงขึ้น

1. การขนส่งทางเรือ : เป็นทางเลือกหนึ่ง โดยเป็นการขนส่งสินค้าอ้อมไปยังท่าเรือที่กรุงพนมเปญ อย่างไรก็ตาม เส้นทางนี้มีข้อจำกัดด้านเวลาอย่างมาก เนื่องจากต้องใช้ระยะเวลารอคอยเพื่อให้มีปริมาณสินค้าเต็มลำเรือก่อนจึงจะสามารถออกเดินทางได้ ซึ่งกระบวนการนี้อาจใช้เวลานานถึงประมาณ 2 สัปดาห์
2. การขนส่งทางบกผ่านประเทศที่สาม : อีกทางเลือกหนึ่งคือการขนส่งอ้อมผ่านเส้นทางทางบกในประเทศลาวตอนใต้ แม้จะรวดเร็วกว่าทางเรือ แต่ก็ต้องแลกมากับระยะทางที่เพิ่มขึ้นเกือบเท่าตัว (คูณ 2)

ทั้งสองทางเลือกส่งผลให้ต้นทุนค่าขนส่งและโลจิสติกส์โดยรวมปรับตัวสูงขึ้นอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ดังนั้น ผู้ประกอบการจึงต้องตัดสินใจเลือกเส้นทางที่เหมาะสมที่สุด โดยพิจารณาจากประเภทของสินค้าเป็นสำคัญ ตัวอย่างเช่น สินค้าเกษตรหรือสินค้าอาหารซึ่งมีความอ่อนไหวต่อระยะเวลาและอาจเน่าเสียได้ง่าย การขนส่งทางเรือที่ใช้เวลานานอาจไม่ใช่ทางเลือกที่เหมาะสม และอาจจำเป็นต้องยอมรับต้นทุนที่สูงขึ้นจากการขนส่งทางบกแทน

ภาพรวมและโครงสร้างการค้าชายแดนไทย-กัมพูชา

การค้าชายแดนระหว่างไทยและกัมพูชา มีมูลค่าการส่งออกของไทยไปยังกัมพูชาในปีที่ผ่านมามีมูลค่าสูงถึงประมาณ 140,000 ล้านบาท ซึ่งคิดเป็นมูลค่าเฉลี่ยรายเดือนที่มากกว่า 10,000 ล้านบาท โครงสร้างสินค้าส่งออกมีความหลากหลาย ครอบคลุมทั้งสินค้าอุปโภคบริโภคและชิ้นส่วนอุตสาหกรรม โดยสินค้าหลักประกอบด้วย

• เครื่องดื่ม
• เครื่องยนต์สันดาปภายในและส่วนประกอบรถจักรยานยนต์
• ชิ้นส่วนและอุปกรณ์ประกอบรถยนต์
• สินค้าอุตสาหกรรมเกษตร
• สินค้าแร่และเชื้อเพลิง
• น้ำตาลทรายและสินค้าของกินของใช้ทั่วไป

นอกเหนือจากมิติของการค้าแล้ว ความสัมพันธ์นี้ยังมีความซับซ้อนในเชิงห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain) ของภูมิภาคอีกด้วย โดยมิได้จำกัดอยู่เพียงผู้ประกอบการไทย แต่ยังเป็นส่วนหนึ่งของยุทธศาสตร์ “Thailand plus one” ที่นักลงทุนต่างชาติใช้ประเทศไทยเป็นฐานการผลิตหลัก และส่งชิ้นส่วนบางอย่างไปประกอบในประเทศกัมพูชาเพื่อใช้ประโยชน์จากต้นทุนแรงงานที่ต่ำกว่า ก่อนจะนำกลับเข้ามาอีกครั้ง รูปแบบนี้สะท้อนให้เห็นถึงความเชื่อมโยงทางเศรษฐกิจที่ลึกซึ้ง โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมชิ้นส่วนยานยนต์

สถิติที่สะท้อนผลกระทบ : การค้าและการท่องเที่ยวที่ปรับตัวลดลง

สถานการณ์ความตึงเครียดที่เกิดขึ้นได้ส่งผลกระทบต่อตัวชี้วัดทางเศรษฐกิจอย่างชัดเจนตั้งแต่ช่วงเดือนมิถุนายนที่ผ่านมา ข้อมูลล่าสุดชี้ให้เห็นการเปลี่ยนแปลงในสองมิติที่สำคัญ

1. มูลค่าการค้าชายแดน : ตัวเลขการค้าชายแดนจากไทยไปกัมพูชาในเดือนมิถุนายนปรับตัวลดลงประมาณกว่า 20% อย่างไรก็ตาม ตัวเลขที่หายไปนี้ส่วนหนึ่งอาจเกิดจากการที่ผู้ประกอบการปรับตัวไปใช้ช่องทางการขนส่งอื่น เช่น ทางเรือหรือการอ้อมผ่านประเทศลาว แต่ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่าผลกระทบต่อปริมาณการค้าได้เกิดขึ้นจริง
2. จำนวนนักท่องเที่ยว : ภาคการท่องเที่ยวได้รับผลกระทบเช่นกัน โดยจำนวนนักท่องเที่ยวชาวกัมพูชาที่เดินทางเข้ามาในประเทศไทยลดลงอย่างเห็นได้ชัด จากเดิมที่มีจำนวนเฉลี่ยประมาณ 30,000 คนต่อเดือน ได้ปรับลดลงเหลือเพียงประมาณหมื่นกว่าคนในเดือนมิถุนายน

ผลกระทบต่อการลงทุนและมุมมองของนักลงทุนต่างชาติ

สถานการณ์ความขัดแย้งที่เกิดขึ้นส่งผลโดยตรงต่อการตัดสินใจของนักลงทุนต่างชาติ โดยส่วนใหญ่จะปรับเข้าสู่สภาวะ “รอดูสถานการณ์” (Wait and See) เพื่อประเมินทิศทางและความรุนแรงของปัญหา ความขัดแย้งนี้ได้กลายเป็นอีกหนึ่งปัจจัยความเสี่ยงที่นักลงทุนต้องนำมาพิจารณาเพิ่มเติมในการวางแผนการลงทุนระยะยาว (3-5 ปีข้างหน้า)

โดยเฉพาะอย่างยิ่ง สำหรับนักลงทุนที่มองประเทศไทยเป็นฐานการผลิตและกระจายสินค้าไปยังกลุ่มประเทศ CLMV (กัมพูชา ลาว เมียนมาร์ และเวียดนาม) ความไม่แน่นอนบริเวณชายแดนย่อมส่งผลต่อการประเมินความเสี่ยงโดยรวมของภูมิภาค ทั้งนี้ ปัจจัยดังกล่าวได้เข้ามาซ้ำเติมความกังวลเดิมที่นักลงทุนมีอยู่แล้ว โดยเฉพาะประเด็นเรื่องนโยบายภาษีของสหรัฐฯ (ภาษีทรัมป์) ซึ่งทำให้การพิจารณาตัดสินใจลงทุนในประเทศไทยมีความซับซ้อนมากยิ่งขึ้น

การประเมินและบทเรียนจากเหตุการณ์ความขัดแย้งในอดีต (ปี 2554)

เพื่อทำความเข้าใจผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น การเปรียบเทียบกับเหตุการณ์ความขัดแย้งในปี 2554 ถือเป็นกรณีศึกษาที่สำคัญ เนื่องจากมีลักษณะคล้ายคลึงกันในบางมิติ เช่น การลดระดับความสัมพันธ์ทางการทูต และการปิดด่านชายแดน ซึ่งส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจผ่านช่องทางการค้า การท่องเที่ยว และการลงทุน

อย่างไรก็ตาม จุดแตกต่างที่สำคัญคือระยะเวลาของความขัดแย้ง โดยเหตุการณ์ในปี 2554 นั้นไม่ได้ยืดเยื้อเป็นระยะเวลานาน ทำให้กิจกรรมทางเศรษฐกิจและการค้าขายสามารถกลับสู่ภาวะปกติได้ในเวลาต่อมา ในขณะที่สถานการณ์ปัจจุบัน คุณณัฐพรได้ตั้งข้อสังเกตว่าอาจมีความแตกต่างในแง่ของความรุนแรงและการยกระดับของสถานการณ์ที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วและกะทันหันกว่าในอดีต ซึ่งเป็นปัจจัยที่ภาคธุรกิจต้องนำมาประเมินความเสี่ยงเพิ่มเติม

การรับมือของภาคธนาคารและการช่วยเหลือธุรกิจที่ได้รับผลกระทบ

สำหรับภาคธนาคารพาณิชย์ สถานการณ์ความขัดแย้งไทย-กัมพูชาถือเป็นหนึ่งในเหตุการณ์ที่ต้องติดตามอย่างใกล้ชิด เช่นเดียวกับเหตุการณ์วิกฤตอื่นๆ อาทิ สงครามการค้า สถาบันการเงินแต่ละแห่งมีระบบในการติดตามและประเมินผลกระทบที่เกิดขึ้นกับภาคธุรกิจอยู่แล้ว

กระบวนการดังกล่าวเริ่มต้นด้วยการประเมินว่าอุตสาหกรรมหรือธุรกิจใดได้รับผลกระทบ และจำแนกขนาดของผลกระทบออกเป็นระดับต่างๆ (มาก ปานกลาง หรือน้อย) เพื่อวิเคราะห์ความต้องการความช่วยเหลือที่เหมาะสมสำหรับธุรกิจแต่ละกลุ่ม ซึ่งคาดว่าธนาคารต่างๆ ได้เริ่มดำเนินการในส่วนนี้แล้ว อย่างไรก็ตาม รูปแบบของมาตรการช่วยเหลือที่จะออกมานั้นจะขึ้นอยู่กับการพิจารณาของแต่ละสถาบันการเงิน และยังอาจเร็วเกินไปที่จะระบุได้อย่างชัดเจนในขณะนี้ โดยจำเป็นต้องรอประเมินสถานการณ์ที่อาจเปลี่ยนแปลงเป็นรายวันต่อไป

แนวทางการเตรียมตลาดและกระจายความเสี่ยง: ความแตกต่างระหว่างธุรกิจขนาดใหญ่และ SME

สถานการณ์ความไม่แน่นอนบริเวณชายแดน ได้สะท้อนให้เห็นถึงความแตกต่างอย่างชัดเจนในด้านความสามารถในการรับมือและกระจายความเสี่ยงระหว่างผู้ประกอบการขนาดใหญ่และผู้ประกอบการขนาดกลางและขนาดย่อม (SME)

ศักยภาพของบริษัทขนาดใหญ่ในการปรับตัว

สำหรับบริษัทขนาดใหญ่ของไทย ส่วนมากมีมุมมองเชิงกลยุทธ์ที่มองตลาด CLMV (กัมพูชา ลาว เมียนมาร์ และเวียดนาม) เป็นตลาดภูมิภาคเดียวกัน ด้วยเหตุนี้ จึงมักมีการกระจายการลงทุนไปยังหลายประเทศในภูมิภาค เช่น เวียดนามและลาว อยู่แล้ว ไม่ได้พึ่งพิงตลาดกัมพูชาเพียงแห่งเดียว การมีฐานการผลิตและการลงทุนที่หลากหลายนี้เอง ทำให้องค์กรขนาดใหญ่มีความยืดหยุ่นในการปรับตัวสูงกว่ามากเมื่อเผชิญกับวิกฤตการณ์ในประเทศใดประเทศหนึ่ง

ความเปราะบางและความท้าทายของผู้ประกอบการ SME

ในทางกลับกัน กลุ่มผู้ประกอบการ SME โดยเฉพาะกลุ่มที่พึ่งพิงการค้าชายแดนกับกัมพูชาเกือบร้อยเปอร์เซ็นต์ ถือเป็นกลุ่มที่มีความเปราะบางและจะได้รับผลกระทบที่รุนแรงที่สุด หากสถานการณ์การปิดพรมแดนมีความยืดเยื้อยาวนานออกไป กลุ่มธุรกิจนี้จะเผชิญกับความท้าทายในการดำเนินธุรกิจโดยตรง เนื่องจากขาดช่องทางรายได้อื่นมารองรับ

ด้วยเหตุนี้ จึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่ทั้งภาครัฐและภาคเอกชนจะต้องติดตามสถานการณ์ของกลุ่มผู้ประกอบการ SME เหล่านี้อย่างใกล้ชิด เพื่อเตรียมความพร้อมในการออกมาตรการช่วยเหลือหรือมาตรการเยียวยาต่างๆ ที่อาจมีความจำเป็นในอนาคต นอกจากนี้ ยังเป็นบทเรียนสำคัญสำหรับผู้ประกอบการ SME ที่จะต้องเริ่มพิจารณาถึงการวางแผนกระจายความเสี่ยงและหาตลาดใหม่ๆ เพื่อลดการพึ่งพิงตลาดใดตลาดหนึ่งมากจนเกินไป ซึ่งอาจทำได้โดยการรวมกลุ่มกันเพื่อสร้างศักยภาพในการขยายตลาดหรือสร้างโครงสร้างพื้นฐานด้านโลจิสติกส์ร่วมกันในประเทศอื่น 

บทบาทภาครัฐและนโยบายในการจัดการวิกฤตการณ์และการเจรจา

สถานการณ์ความขัดแย้งระหว่างไทยและกัมพูชาในปัจจุบัน มีความซับซ้อนและละเอียดอ่อน เนื่องจากมีมิติที่เกี่ยวข้องกับความมั่นคงของชาติเข้ามาเป็นปัจจัยสำคัญ ซึ่งจำเป็นต้องได้รับการวิเคราะห์แยกส่วนออกจากผลกระทบทางเศรษฐกิจโดยตรง จากข้อมูลในรายการ F1 Money การดำเนินการของภาครัฐในขณะนี้ได้ยกระดับไปสู่การลดระดับความสัมพันธ์ทางการทูตลง ซึ่งสะท้อนถึงความตึงเครียดของสถานการณ์

ในสภาวะที่ปัจจัยด้านการเมืองและความมั่นคงเป็นตัวแปรหลัก ทิศทางการดำเนินนโยบายของรัฐบาลทั้งสองประเทศจึงเป็นสิ่งที่คาดการณ์ได้ยาก ผู้ประกอบการและนักลงทุนจึงอยู่ในภาวะที่ต้องติดตามข่าวสารอย่างใกล้ชิด เพื่อจับสัญญาณและประเมินแนวโน้มการออกมาตรการต่างๆ ที่อาจส่งผลกระทบต่อการดำเนินธุรกิจ

แม้ว่าสถานการณ์จะยังคงมีความไม่แน่นอนสูง แต่ความคาดหวังของทุกฝ่ายคือการที่ทั้งสองประเทศจะสามารถกลับเข้าสู่โต๊ะเจรจาเพื่อหาทางออกร่วมกันได้อย่างสันติ และหลีกเลี่ยงการปะทะที่รุนแรง ซึ่งเป็นท่าทีที่สอดคล้องกับมุมมองของประชาคมระหว่างประเทศที่ได้แสดงความเห็นว่าไม่ต้องการให้สถานการณ์ลุกลามบานปลาย

ดังนั้น สำหรับภาคธุรกิจ แม้จะต้องแยกแยะระหว่างมิติทางเศรษฐกิจกับมิติทางการเมือง แต่ก็ไม่สามารถละเลยการติดตามพัฒนาการทางการเมืองได้เลย การวางแผนกลยุทธ์และการปรับตัวทางธุรกิจจำเป็นต้องอิงกับข้อมูลข่าวสารที่ทันท่วงทีเกี่ยวกับนโยบายของภาครัฐ เพื่อให้สามารถรับมือกับการเปลี่ยนแปลงที่อาจเกิดขึ้นได้อย่างมีประสิทธิภาพ

การวางแผน “แผนสำรอง” (Business Continuity Plan) : กลยุทธ์สำคัญสำหรับผู้ประกอบการไทย

จากบทวิเคราะห์ในรายการ F1 Money คุณณัฐพรได้เน้นย้ำว่า “แผนสำรอง” หรือแผนการดำเนินธุรกิจอย่างต่อเนื่อง (Business Continuity Plan: BCP) คือ หัวใจสำคัญที่สุดในการบริหารจัดการความเสี่ยง แม้ว่าเหตุการณ์ความขัดแย้งรุนแรงอาจไม่ได้เกิดขึ้นบ่อยครั้ง แต่ก็เคยเกิดขึ้นมาแล้วในอดีต ดังนั้น ผู้ประกอบการทุกขนาด ไม่ว่าจะเป็นธุรกิจขนาดเล็ก ขนาดกลาง หรือองค์กรขนาดใหญ่ ควรมีการจัดทำแผนสำรองเพื่อเตรียมพร้อมรับมือกับสถานการณ์ที่อาจยืดเยื้อเป็นเวลา 1-3 เดือนข้างหน้า

แนวทางในการวางแผนสำรองที่นำไปปฏิบัติได้จริง ควรครอบคลุมประเด็น ต่อไปนี้

1. การบริหารจัดการสินค้าคงคลังและคลังสินค้า : หนึ่งในกลยุทธ์หลัก คือ การเตรียมความพร้อมด้านสินค้าคงคลัง หากมีสัญญาณเตือนล่วงหน้า ผู้ประกอบการควรพิจารณาการสำรองสินค้าไว้ในคลังสินค้า (Warehouse) เพื่อให้มีสินค้าเพียงพอต่อการจำหน่ายและสามารถส่งมอบให้ลูกค้าได้แม้ว่าเส้นทางการขนส่งหลักจะประสบปัญหา ซึ่งเป็นการสร้างเกราะป้องกันความเสี่ยงให้กับห่วงโซ่อุปทานของธุรกิจ
2. การกระจายช่องทางการค้าและโลจิสติกส์ : นอกเหนือจากการจัดการสินค้าคงคลัง การมองหาช่องทางการค้าและโลจิสติกส์ใหม่ๆ ก็เป็นสิ่งจำเป็น การนำเทคโนโลยีอย่าง “อีคอมเมิร์ซ” (E-commerce) มาใช้ จะช่วยให้สามารถเข้าถึงลูกค้าได้โดยตรงและลดการพึ่งพิงช่องทางกายภาพเพียงอย่างเดียว นอกจากนี้ การพิจารณาหาพื้นที่คลังสินค้าในประเทศที่สาม เช่น ประเทศลาว ก็เป็นอีกหนึ่งทางเลือกในการกระจายความเสี่ยงด้านโลจิสติกส์
3. การสร้างความร่วมมือสำหรับผู้ประกอบการ SME: สำหรับผู้ประกอบการ SME การดำเนินการวางแผนสำรองที่ซับซ้อนอาจเป็นเรื่องที่เกินกำลังหากต้องทำโดยลำพัง ดังนั้น แนวทางที่เป็นไปได้และมีประสิทธิภาพคือ “การรวมกลุ่ม” กันระหว่างผู้ประกอบการ เพื่อร่วมกันสร้างแผนรองรับและโครงสร้างพื้นฐานที่จำเป็น ความร่วมมือดังกล่าวจะช่วยเสริมสร้างศักยภาพในการรับมือกับวิกฤตการณ์ได้อย่างเข้มแข็งมากขึ้น

ผลกระทบของนโยบายภาษีสหรัฐฯ ต่อเศรษฐกิจและความสามารถในการแข่งขันของไทย

นอกเหนือจากความท้าทายที่เกิดจากสถานการณ์ความขัดแย้งบริเวณชายแดนแล้ว เศรษฐกิจไทยยังต้องเผชิญกับอีกหนึ่งปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญ คือ นโยบายภาษีของสหรัฐอเมริกา ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อภาคการส่งออกและความสามารถในการแข่งขันของประเทศ

การประเมินผลกระทบในแบบจำลองเศรษฐกิจ

ศูนย์วิจัยกสิกรไทยได้ประเมินสถานการณ์นี้ไว้ล่วงหน้า โดยแบบจำลองเศรษฐกิจที่คาดการณ์อัตราการเติบโตของ GDP ในปีนี้ที่ 1.4% นั้น ได้ตั้งอยู่บนสมมติฐานกรณีที่ประเทศไทยจะถูกเก็บภาษีในอัตราสูงถึง 36% ดังนั้น หากอัตราภาษีสุดท้ายออกมาที่ 36% จริง ผลกระทบต่อตัวเลขประมาณการ GDP ในปีนี้อาจไม่เปลี่ยนแปลงไปจากที่คาดการณ์ไว้อย่างมีนัยสำคัญ เนื่องจากเป็นปัจจัยที่ได้นำมารวมในการวิเคราะห์ไว้แล้ว

หัวใจสำคัญ ความสามารถในการแข่งขันเมื่อเทียบกับประเทศเพื่อนบ้าน

อย่างไรก็ตาม ประเด็นที่น่ากังวลและมีความสำคัญยิ่งกว่าอัตราภาษีที่ไทยจะได้รับ คือ “อัตราเปรียบเทียบ” กับประเทศคู่แข่งในภูมิภาคอาเซียน เช่น ฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย และเวียดนาม ซึ่งมีแนวโน้มที่จะสามารถเจรจาต่อรองจนได้รับอัตราภาษีที่ต่ำกว่า 20% หากประเทศไทยต้องเผชิญกับอัตราภาษีที่สูงกว่าประเทศคู่แข่งอย่างมีนัยสำคัญ จะส่งผลให้ความสามารถในการแข่งขัน (Competitive Advantage) ของสินค้าไทยในตลาดสหรัฐฯ ลดลงทันที โดยเฉพาะในกลุ่มสินค้าที่ต้องแข่งขันกันโดยตรง

ทางเลือกในการเจรจาและแนวโน้มในอนาคต

สถานการณ์ดังกล่าวทำให้ประเทศไทยต้องพิจารณาทางเลือกในการเจรจาอย่างรอบคอบ ซึ่งอาจรวมถึงการยอมเปิดตลาดสินค้าบางประเภทเพิ่มเติมเพื่อแลกกับอัตราภาษีที่ต่ำลง แนวทางที่เป็นไปได้ซึ่งอาจเป็นทางออกที่ดีที่สุดสำหรับเศรษฐกิจไทยในสภาวะการณ์นี้ อาจเป็นการยอมรับอัตราภาษีที่สูงกว่ากลุ่มประเทศเพื่อนบ้าน แต่ยังคงต่ำกว่าระดับ 36% ทั้งนี้ ผลกระทบจากนโยบายภาษีดังกล่าวจะไม่ได้สิ้นสุดลงในปีนี้ แต่จะยังคงส่งผลต่อเนื่องไปยังเศรษฐกิจไทยในปีหน้าและอาจต้องมีการเจรจาเพิ่มเติมต่อไปในอนาคต 

แนวทางและข้อเสนอแนะสำหรับนักลงทุนไทยในการรับมือกับความไม่แน่นอน

แนวทางและข้อเสนอแนะเชิงกลยุทธ์สำหรับนักลงทุนและผู้ประกอบการไทย เพื่อใช้ในการรับมือกับสถานการณ์ความไม่แน่นอนที่เกิดขึ้น ทั้งจากความขัดแย้งชายแดนและปัจจัยเสี่ยงทางเศรษฐกิจอื่นๆ ซึ่งสามารถสรุปเป็นแนวทางปฏิบัติได้ดังนี้

1. การวิเคราะห์สถานการณ์อย่างมีวิจารณญาณ : แยกแยะจิตวิทยาตลาดและปัจจัยพื้นฐาน นักลงทุนและผู้ประกอบการควรทำความเข้าใจว่า ปฏิกิริยาของตลาดทุนในระยะแรกมักเป็นไปตามปัจจัยทางจิตวิทยา ซึ่งอาจมีการตอบสนองที่มากเกินกว่าความเป็นจริง ดังนั้นจึงจำเป็นต้องวิเคราะห์สถานการณ์อย่างรอบด้าน โดยแยกแยะระหว่างความผันผวนที่เกิดจากความเชื่อมั่น (Sentiment) กับผลกระทบที่เกิดขึ้นจริงต่อปัจจัยพื้นฐานทางเศรษฐกิจ การประเมินบนพื้นฐานของข้อมูลที่เป็นจริงจะช่วยให้สามารถตัดสินใจด้านการลงทุนและวางแผนธุรกิจได้อย่างแม่นยำยิ่งขึ้น
2. การวางแผนความต่อเนื่องทางธุรกิจ (BCP) เชิงรุก “แผนสำรอง” หรือแผน BCP ไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือสำหรับบริษัทขนาดใหญ่เท่านั้น แต่เป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งสำหรับผู้ประกอบการทุกขนาด เนื่องจากเหตุการณ์ลักษณะนี้เคยเกิดขึ้นมาแล้วในอดีต แผน BCP ที่ดีควรประกอบด้วย

• การจัดการห่วงโซ่อุปทาน : การเตรียมพร้อมด้านคลังสินค้าและการสำรองสต็อกสินค้าล่วงหน้า เพื่อให้ธุรกิจไม่หยุดชะงักหากการขนส่งประสบปัญหา
• การกระจายช่องทาง : การใช้ช่องทางดิจิทัล เช่น อีคอมเมิร์ซ (E-commerce) เพื่อลดการพึ่งพิงหน้าร้านหรือช่องทางกายภาพเพียงอย่างเดียว
• การหาพันธมิตรทางธุรกิจ : สำหรับผู้ประกอบการ SME การรวมกลุ่มเพื่อสร้างแผนรองรับร่วมกันอาจเป็นทางออกที่มีประสิทธิภาพมากกว่าการดำเนินการโดยลำพัง

3. การกระจายความเสี่ยงของตลาดและฐานการผลิต บทเรียนสำคัญจากสถานการณ์นี้ คือ ความเสี่ยงจากการพึ่งพิงตลาดใดตลาดหนึ่งมากเกินไป ผู้ประกอบการ SME ที่พึ่งพาการค้าชายแดนเกือบ 100% คือ กลุ่มที่เปราะบางที่สุด ในขณะที่บริษัทขนาดใหญ่ซึ่งมีการกระจายการลงทุนไปยังหลายประเทศในภูมิภาค CLMV เช่น เวียดนามและลาว จะมีความยืดหยุ่นในการปรับตัวสูงกว่า ดังนั้น การกระจายความเสี่ยงของตลาดจึงเป็นกลยุทธ์ระยะยาวที่สำคัญในการสร้างความมั่นคงให้กับธุรกิจ
4. การติดตามข้อมูลข่าวสารเพื่อการตัดสินใจที่ทันท่วงที ในสภาวะที่สถานการณ์มีความผันผวนสูง การเข้าถึงข้อมูลข่าวสารที่ครบถ้วนและรวดเร็วคือปัจจัยสำคัญในการปรับตัว ผู้ประกอบการจำเป็นต้องติดตามนโยบายและมาตรการจากภาครัฐของทั้งสองประเทศอย่างใกล้ชิด เพื่อนำข้อมูลมาปรับเปลี่ยนแผนธุรกิจให้สอดคล้องกับสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลงไปได้อย่างทันท่วงที

ก้าวต่อไปของนักลงทุนไทยในบริบทแห่งความท้าทาย

ในภาพรวม จะเห็นได้ว่า ผู้ประกอบการและนักลงทุนไทยกำลังเผชิญกับสภาวะแวดล้อมทางธุรกิจที่เปี่ยมไปด้วยความท้าทาย ทั้งจากปัจจัยความเสี่ยงทางภูมิรัฐศาสตร์ในระดับภูมิภาคอย่างความขัดแย้งชายแดนไทย-กัมพูชา และแรงกดดันจากนโยบายการค้าในระดับโลกอย่างนโยบายภาษีของสหรัฐอเมริกา สถานการณ์ทั้งสองนี้ไม่เพียงแต่สร้างผลกระทบในระยะสั้นต่อห่วงโซ่อุปทานและต้นทุนโลจิสติกส์ แต่ยังส่งผลต่อความเชื่อมั่นและกลยุทธ์การลงทุนในระยะยาวอีกด้วย

บทเรียนสำคัญจากวิกฤตการณ์ในครั้งนี้ คือ การตอกย้ำถึงความจำเป็นของการมี “กลยุทธ์เชิงรุก” ในการบริหารจัดการความเสี่ยง ความสำเร็จในอนาคตจะไม่ได้ขึ้นอยู่กับการรอคอยให้สถานการณ์กลับสู่ภาวะปกติ แต่ขึ้นอยู่กับความสามารถในการสร้างความยืดหยุ่น (Resilience) และความสามารถในการปรับตัว (Adaptability) ให้กับองค์กร

ดังนั้น การวางแผนความต่อเนื่องทางธุรกิจ (BCP) การกระจายความเสี่ยงของตลาดเพื่อลดการพึ่งพิงเพียงช่องทางเดียว และการติดตามข้อมูลข่าวสารอย่างรอบด้านเพื่อการตัดสินใจที่ทันท่วงที จะไม่ได้เป็นเพียง “ทางเลือก” อีกต่อไป แต่ได้กลายเป็น “ความจำเป็น” สำหรับการอยู่รอดและเติบโตอย่างยั่งยืน ความท้าทายที่เกิดขึ้นในปัจจุบันจึงเป็นทั้งบททดสอบและตัวเร่งให้ภาคธุรกิจไทยต้องยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขัน เพื่อเตรียมพร้อมสำหรับภูมิทัศน์ทางเศรษฐกิจโลกที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างถาวร

ตารางสรุป ชายแดนร้อน ธุรกิจต้องปรับ: เคล็ดลับรับมือความขัดแย้งไทย-กัมพูชา

อ้างอิงจจาก F1 Money Ep 190