โดย นิพันธ์ ศรีสุขุมบวรชัย
หุ้นส่วนสายงานภาษีและกฎหมาย
บริษัท PwC ประเทศไทย
วันนี้เราจะเห็นว่า บริษัทไม่ว่าจะขนาดเล็กหรือใหญ่ บริษัทที่ประกอบกิจการภายในประเทศ หรือบริษัทข้ามชาติ (Multinational corporations: MNCs) ต่างกำลังเผชิญกับกระแสการเปลี่ยนแปลงของโลก ที่ถาโถมเข้ามากระทบกับการดำเนินธุรกิจด้วยกันทั้งสิ้น การเจริญเติบทางเศรษฐกิจ การค้า เทคโนโลยี และสังคมอันเป็นผลจากกระแส “โลกาภิวัตน์” (Globalisation) ที่เราเคยรู้จัก กำลังเปลี่ยนเข้าสู่ปรากฏการณ์ที่สังคมโลกหันกลับไปพึ่งพาการทำธุรกิจ หรือจัดหาแหล่งวัตถุดิบในระดับท้องถิ่นที่ตนอาศัยอยู่หรือ “ท้องถิ่นภิวัตน์” (Localisation) มากขึ้นเรื่อย ๆ
บทความ ‘Localisation is the new globalisation’ ของ PwC ได้ระบุถึงการเปลี่ยนเข้าสู่ยุคท้องถิ่นภิวัตน์นี้ไว้ได้อย่างน่าสนใจ โดยหากย้อนกลับไปพิจารณาโลกในช่วงหลายทศวรรษหลังเกิดสงคราม โลกครั้งที่สอง เราจะพบว่า ความต้องการเชื่อมโยงถึงกันของประชาคมโลกนำไปสู่ความร่วมมือของพันธมิตรในระดับพหุภาคีในด้านต่าง ๆ เพื่อบรรลุเป้าหมายทางเศรษฐกิจ ภาษี การค้า และประโยชน์สุขของส่วนรวมร่วมกัน
ไม่ว่าจะเป็นองค์การสนธิสัญญาป้องกันแอตแลนติกเหนือ (North Atlantic Treaty Organisation: NATO) องค์การเพื่อความร่วมมือและการพัฒนาทางเศรษฐกิจ (Organisation for Economic Co-operation and Development: OECD) ธนาคารโลก (World Bank) และองค์การอนามัยโลก (World Health Organization: WHO) เป็นต้น นอกจากนี้ ในช่วงระหว่างปี 2543 ถึง 2561 การเติบโตของสินทรัพย์ของบริษัทประเภท MNC ทั่วโลกมีมูลค่าถึง 9.2 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ (ราว 306 ล้านล้านบาท) โดยในจำนวนนี้ คิดเป็นมูลค่าสินทรัพย์ที่มาจากบริษัทในเครือที่ตั้งอยู่ในต่างประเทศถึงกว่า 6.7 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ (ราว 222 ล้านล้านบาท)
อย่างไรก็ดี ผลกระทบเชิงลบที่มาพร้อมกับกระแสโลกาภิวัตน์นั้นคือ ความไม่เท่าเทียมที่เกิดขึ้นในแง่ของผลประโยชน์จากความร่วมมือไม่ว่าจะเป็นในระดับประเทศ อุตสาหกรรม หรือระบบการค้า โดยในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ความไม่เท่าเทียมกันในด้านการค้าขาย เศรษฐกิจ สังคม และการเมืองยังนำไปสู่กระแสความขัดแย้งและข้อพิพาทระหว่างประเทศ โดยมีผลกระทบจากการแพร่ระบาดของไวรัสโควิด-19 เป็นตัวกระตุ้นให้ความไม่เท่าเทียมกันในด้านต่าง ๆ ยิ่งขยายตัวมากขึ้น
ทั้งนี้ บทความของ PwC ยังชี้ด้วยว่า ในระยะต่อไปธุรกิจจะต้องเผชิญกับความท้าทายจากความขัดแย้งในเรื่องภาษี การค้า กฎระเบียบข้อบังคับของอุตสาหกรรมหลัก ๆ รวมทั้งการจัดการห่วงโซ่อุปทาน ดังต่อไปนี้
1.ความท้าทายจากความขัดแย้งทั่วโลก ไม่ว่าจะเป็นความขัดแย้งทางการทหาร หรือการค้าและภาษี โดยในอดีตประเทศมหาอำนาจของโลกจะเผชิญหน้าและแข่งขันกันเพื่อแย่งชิงหรือครอบครองแหล่งทรัพยากรที่มีค่า เช่น ทอง และ น้ำมัน ระบบเครือข่ายทางกายภาพ หรือพื้นที่ทางภูมิศาสตร์ที่มีความอุดมสมบูรณ์ มาวันนี้ ข้อมูล ข่าวสาร กลายเป็นสินทรัพย์ที่มีมูลค่ามากที่สุด โดยเราจะเห็นว่าบรรดาบริษัทชั้นนำของโลกส่วนใหญ่ ไม่ได้เป็นเจ้าของเงินสำรอง หรือทรัพย์สินทางกายภาพอีกต่อไป แต่เป็นเจ้าของทรัพย์สินทางปัญญา สิทธิบัตร การวิจัยและพัฒนา และแบรนด์ด้วยกันทั้งสิ้น โดยที่โครงสร้างพื้นฐานที่สำคัญทั้งหมดอยู่บนคลาวด์ที่ไม่สามารถจับต้องได้
นอกจากนี้ ในระยะต่อไป รัฐอธิปไตยของแต่ละประเทศ ไม่ว่าจะเป็นระบอบประชาธิปไตย หรือระบอบเผด็จการ จะมีการดำเนินการเพื่อผลประโยชน์ของตนเองมากขึ้นทั้งในด้านการพัฒนาเศรษฐกิจ ความมั่นคง และสิ่งแวดล้อม โดยเราจะเห็นการเพิ่มขึ้นของมาตรการในการกำกับดูแลข้อมูลของรัฐบาลทั่วโลกเพื่อปกป้องพลเมือง อุตสาหกรรม และความมั่นคงของประเทศของตนมากขึ้น
2.ความท้าทายด้านภาษี ในช่วงที่ผ่านมา การจัดเก็บ “ภาษีธุรกิจบริการดิจิทัล” (Digital Services Tax: DST) กลายเป็นประเด็นร้อนไปทั่วโลกสำหรับธุรกิจที่สร้างรายได้จากการใช้ข้อมูลของผู้ใช้ โดยล่าสุด มูลนิธิภาษี (Tax Foundation) ซึ่งเป็นมูลนิธิที่ถูกก่อตั้งขึ้นเพื่อตรวจสอบนโยบายภาษีและการใช้จ่ายของหน่วยงานของประเทศสหรัฐอเมริกา ได้รายงานว่า “เกือบครึ่งหนึ่งของประเทศในยุโรปที่เป็นสมาชิกของ OECD ได้มีการประกาศ เสนอ หรือดำเนินการจัดเก็บภาษี DST ซึ่งเป็นการเรียกเก็บภาษีจากบริษัทเทคโนโลยียักษ์ใหญ่” ซึ่งบริษัทเหล่านี้ ส่วนใหญ่ตั้งอยู่ในสหรัฐอเมริกาแทบทั้งสิ้น ซึ่งนี่เป็นแค่หนึ่งตัวอย่างของการปกป้องและรักษาผลประโยชน์ทางการค้ากับประเทศคู่ค้าเท่านั้น
3.ความท้าทายด้านการค้า ความขัดแย้งทางการค้าระหว่างประเทศมหาอำนาจอย่างสหรัฐอเมริกาและสาธารณรัฐประชาชนจีน ยังคงดำเนินไปอย่างต่อเนื่องด้วยเรื่องของข้อพิพาทที่เกี่ยวกับภาษีศุลกากร ความท้าทายในการเข้าสู่ตลาด และการกีดกันการเข้ามาของบริษัทบางประเภท วันนี้หน่วยงานกำกับดูแลในหลาย ๆ ประเทศ ต้องทำงานอย่างหนักในการสร้างความสมดุลระหว่างการกำกับดูแลภาคธุรกิจให้ปฏิบัติตามกฎระเบียบข้อบังคับ ในขณะเดียวกัน ที่ก็ต้องส่งเสริมให้เกิดการพัฒนาของอุตสาหกรรมและการแข่งขันของผู้ประกอบการภายในประเทศให้ทัดเทียมไม่แพ้บริษัทยักษ์ใหญ่จากสหรัฐฯ และจีนด้วย
4.ความท้าทายด้านห่วงโซ่อุปทาน การแพร่ระบาดของโควิด-19 ได้ส่งผลให้หลายประเทศมีการจัดตั้งคลังสินค้าแห่งชาติ และสนับสนุนการผลิตสินค้าสำคัญ ๆ ภายในประเทศ เช่น เวชภัณฑ์ อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล (PPE) และเครื่องช่วยหายใจ เพื่อลดการพึ่งพาการค้าระหว่างประเทศ ในขณะเดียวกัน ประเทศทั้งขนาดใหญ่และขนาดเล็กได้ทำการจัดหาวัคซีนที่เพียงพอให้กับประชาชน โดยการจัดการดังกล่าว จะส่งผลต่อการเชื่อมโยงทางการค้าและซัพพลายเชนที่มีอยู่ในที่สุด ซึ่งไม่จำกัดเฉพาะกลุ่มอุตสาหกรรมยาและสุขภาพเท่านั้น แต่รวมถึงกลุ่มพลังงานและอาหารด้วย
เมื่อโลกกำลังก้าวเข้าสู่ยุคท้องถิ่นภิวัตน์ ผู้นำธุรกิจจำเป็นที่จะต้องกำหนดกลยุทธ์ที่ตอบโจทย์การเปลี่ยนแปลงในด้านต่าง ๆ โดยคำนึงถึงความท้าทายทั้งหมดที่กล่าวมาข้างต้น ซึ่งการประกอบธุรกิจบนโลกใหม่นี้ ผู้บริหารจะต้องพัฒนาระบบนิเวศในการทำธุรกิจที่มีความยืดหยุ่น และปรับตัวให้เข้ากับการเปลี่ยนแปลงนโยบายในระดับภูมิภาคและระดับประเทศอย่างรวดเร็ว โดยต้องเข้าใจผลกระทบที่จะเกิดขึ้นตามมาในอนาคตด้วย และที่สำคัญที่สุดคือ จะต้องสลัดแนวคิดเดิม ๆ ที่เคยนำองค์กรไปสู่ความสำเร็จในอดีตออกไป เพราะการมองโลกด้วยมุมมองใหม่ ๆ เท่านั้น ที่จะช่วยให้องค์กรของคุณในวันนี้สามารถแข่งขันและเติบโตได้ท่ามกลางโลกที่เต็มไปด้วยการเปลี่ยนแปลงที่ไม่คาดฝัน
