รู้จักกับ Perps DEX : ฟิวเจอร์สโปร่งใสในโลก DeFi
เวลาได้ยินคนพูดถึง “Perps DEX” หรือชื่อเต็มว่า Perpetual Decentralized Exchange หลายคนอาจงงว่ามันต่างจาก Futures ที่เรารู้จักยังไง คำตอบสั้น ๆ คือ Perps คือฟิว เจอร์สที่ไม่มีวันหมดอายุ ต่างจาก Futures ปกติที่ต้องมีวันส่งมอบ (Delivery Date) ตายตัว เทรดเดอร์เลยสามารถถือสัญญา Perps ไปได้เรื่อย ๆ จะเปิดค้างกี่เดือนกี่ปีก็ได้ ตราบใดที่ยังรักษา Margin อยู่
CEX Futures : สนามที่ปลาใหญ่คุมเกม
ที่ผ่านมาตลาด Futures ส่วนใหญ่ยังอยู่ในมือ Exchange รวมศูนย์ (CEX) อย่าง Binance, OKX หรือ Bybit ซึ่งก็จริงว่ามันสะดวกและมีสภาพคล่องสูง แต่โลกคริปโตรู้กันดีว่ามีปัญหาหนักเรื่อง “ความโปร่งใส” และ “ความเสี่ยงจากการรวมศูนย์”
ประเด็นแรกที่น่ากังวลที่สุดคือ Conflict of Interest เพราะเจ้าของ Exchange และ Market Maker รายใหญ่เห็นข้อมูล Position ของผู้ใช้ทั้งหมดหมดเปลือก รู้เลยว่าใครถือ Long อยู่ตรงไหน ใช้ Leverage เท่าไหร่ ซึ่งทำให้พวกเขามีแรงจูงใจจะ “ลาก” หรือ “กด” ราคาชั่วคราว เพื่อให้รายย่อยโดน Liquidate ได้ง่าย ๆ
นอกจากนี้ Chinese Wall ระหว่างฝ่ายระบบกับฝ่ายเทรดในหลาย CEX ก็ไม่เข้มงวดนัก ทำให้มีโอกาสเอาข้อมูลภายในไปใช้โดยมิชอบ และอย่าลืมว่าตลาด Futures เป็น Zero-Sum Game โดยธรรมชาติ กำไรของคนหนึ่งคือขาดทุนของอีกคนหนึ่ง สนามนี้จึงเต็มไปด้วย “ปลาใหญ่กินปลาเล็ก” อยู่เสมอ
DeFi เกมที่ : โปร่งใส ตรวจสอบได้ และไร้คนกลาง
นี่คือเหตุผลที่ Perps DEX ถือกำเนิดขึ้นในโลก DeFi เพราะทุก Position และธุรกรรมถูกบันทึกแบบ On-chain เปิดเผยให้ตรวจสอบได้หมด ไม่มีใครซ่อนข้อมูลไว้ได้อีกต่อไป มันเปลี่ยนสนามที่เคยปิดและถูกควบคุมโดย CEX ให้กลายเป็นสนามเปิดที่ทุกคนเห็นข้อมูลเดียวกัน เทรดกันอย่างแฟร์มากขึ้น
แล้ว Perps DEX ทำงานกันยังไง?
Perps DEX เองไม่ได้มีแค่รูปแบบเดียว แต่ปัจจุบันแตกออกมาเป็นหลายโมเดล
แบบแรกคือ Order-Book Based Model คล้ายกับการเทรดบน Exchange ปกติ คำสั่งซื้อขายถูกสร้างและเก็บ Off-chain เพื่อความเร็ว แต่ขั้นตอน Match และ Settlement จะเกิดขึ้นบน On-chain แม้จะไม่ได้กระจายอำนาจ 100% แต่ก็ช่วยเพิ่มความโปร่งใส แพลตฟอร์มที่ใช้โมเดลนี้ก็เช่น Aster, Lighter, Hyperliquid, Aevo, Vertex และ DYDX
แบบที่สองคือ Peer-to-Pool Model ตรงนี้มีสองฝั่งคือ Liquidity Providers (LPs) ที่ฝากเงินเข้าไปในกองทุน กับ Traders ที่เข้ามาเปิด Position ถ้า Trader ได้กำไร LPs ก็เสีย แต่ถ้า Trader ขาดทุน LPs ก็ได้กำไรแทน คล้ายคาสิโนที่ผู้เล่นเทรดตรงข้ามกับกองกลาง ตัวอย่างคือ GMX และ Gains Network
แบบสุดท้ายคือ Margin Trading หรือ Permissionless Leverage Model ที่ใช้ Lending Pool ปล่อยกู้ให้ Trader เปิด Leverage โดย LP ไม่ได้เป็นคู่ตรงข้ามกับ Trader โดยตรง แต่ทำหน้าที่ให้สภาพคล่องแทน ทำให้ทุกคนสามารถใช้ Leverage ได้แบบ Permissionless ตัวอย่างคือ Gearbox และ FWX ซึ่งจริง ๆ ก็เป็นโมเดลลูกผสมระหว่าง Peer-to-Pool กับ Permissionless Leverage
สรุป : จากโลก CEX สู่โลก DeFi สนามแข่งขันใหม่ในโลกคริปโต
Perps DEX ไม่ใช่แค่ฟีเจอร์ใหม่ แต่มันคือการสร้างสนามแข่งขันใหม่ในโลกคริปโต ที่ผ่านมา CEX เป็นเจ้าของเกม ตั้งกติกาเอง และใช้ข้อได้เปรียบจากข้อมูลที่ผู้ใช้ไม่มีสิทธิ์เข้าถึง แต่ในโลก DeFi ทุกอย่างถูกบันทึกและเปิดเผยบนบล็อกเชน ข้อมูลเดียวกันถูกแชร์ให้ทุกคนอย่างเท่าเทียม ทำให้การแข่งขันแฟร์ขึ้นมาก และนี่อาจเป็นทิศทางใหม่ของ Futures Trading ที่กำลังจะเปลี่ยนไปในอนาคต
บทความโดย : ชานน จรัสสุทธิกุล Co-Founder และ CEO ของ Forward Labs สตาร์ตอัปฟินเทคด้าน Blockchain และ CEO ของ INTNODE ผู้เชี่ยวชาญวิเคราะห์การลงทุนในสินทรัพย์ดิจิทัล
