PoW กับ PoS ในจักรวาล คริปโทคืออะไร?
อ่านข่าวคริปโทมักจะเจอสองคำนี้อยู่บ่อยๆ “Proof of Work” กับ “Proof of Stake” มันคืออะไร? ทำไมเราต้องรู้จักล่ะ โดยเฉพาะผู้ที่เพิ่งจะเข้ามาเริ่มต้นศึกษา วันนี้เราจะทำความเข้าใจไปพร้อมๆ กัน
เพื่อให้เห็นภาพ อยากให้ทุกคนนึกถึงชีวิตการทำงาน เราก็ย่อมคาดหวังผลตอบแทน เพราะเราไม่ได้ทำไปเพื่อการกุศล ทุกคนต้องกินต้องใช้
การทำงานในเครือข่ายบล็อกเชนก็เช่นกัน ผู้ที่ทำหน้าที่ตรวจสอบและยืนยันธุรกรรมได้สำเร็จในแต่บล็อก ก็จะได้รับผลตอบแทนเป็นเหรียญจากเครือข่ายนั้นๆ ซึ่งวิธีการตรวจสอบและยืนยันธุรกรรมในบล็อกเชนมีหลายรูปแบบ แต่แบบเก่าแก่ที่เราควรเริ่มต้นทำความรู้จักก็คือ “Proof of Work”
***Proof of Work คืออะไร?
Proof of Work (PoW) เป็นชื่อเรียกกลไกฉันทามติ (Consensus) ในบล็อกเชน โดยการแข่งขันเป็นผู้ดำเนินการตรวจสอบและยืนยันธุรกรรม ด้วยวิธีการแก้ไขโจทย์ทางคณิตศาสตร์ที่มีความซับซ้อน ใครชนะก็จะได้รับรางวัลเป็นเหรียญที่ออกใหม่ ซึ่งวิธีนี้จะต้องใช้ “พลังงานและทรัพยากรคอมพิวเตอร์” ในการประมวลผล
ยกตัวอย่างเช่น พี่ใหญ่ในวงการอย่าง Bitcoin ที่ใช้ระบบ PoW นักขุดต้องใช้เครื่องคอมพิวเตอร์ที่มีความเร็วในการประมวลผลสูงๆ เพื่อแก้ไขโจทย์ทางคณิตศาสตร์ หากใครแก้โจทย์ได้สำเร็จก่อนก็จะได้รับผลตอบแทนเป็น Bitcoin ที่ออกใหม่บวกกับค่าธรรมเนียมจากการทำธุรกรรม
โดยผู้ที่ทำงานสร้างบล็อกใหม่ในกลไก PoW จะถูกเรียกขานว่า นักขุด (Miners)
ตัวอย่าง Cryptocurrency ที่ใช้ระบบ PoW เช่น Bitcoin (BTC), Dogecoin (DOGE), Litecoin (LTC), Monero (XMR) และ Ethereum Classic (ETC) เป็นต้น
ทุกอย่างในโลกนี้ต้องมีการพัฒนา ทำให้ต่อมาจึงก็เกิดกลไกฉันทามติ เพื่อตรวจสอบและยืนยันธุรกรรมในบล็อกเชนแบบใหม่คือ Proof of Stake (PoS) ซึ่งจะเป็นกลไกที่ขับเคลื่อนด้วย “กำลังทรัพย์” ประหยัดพลังงาน และช่วยให้ระบบบล็อกเชนทำงานได้เร็วกว่าแบบ PoW
***Proof of Stake (PoS) คืออะไร?
Proof of Stake (PoS) เป็นชื่อเรียกกลไกฉันทามติ (Consensus) ในบล็อกเชน โดยวิธีการสุ่มคัดเลือกผู้ที่จะดำเนินการตรวจสอบและยืนยันธุรกรรม ที่มีเหรียญมาวางประกัน (Stake) ในระบบ วิธีนี้ไม่ได้แข่งขันเหมือน PoW แต่ใช้ “กำลังทรัพย์” แทน เพราะถ้าอยากร่วมวง Consensus อย่างแรกเลย ต้องเริ่มจากมีเหรียญของเครือข่ายนั้นๆ ก่อนแล้วค่อยนำมา Stake
โดยผู้ที่ทำงานสร้างบล็อกใหม่ในกลไก PoS จะถูกเรียกขานว่า “Validators”
หาก “Validator” ทำการยืนยันธุรกรรมที่ไม่ถูกต้อง ไม่เป็นความจริง หลอกลวงเครือข่าย ผู้ที่ยืนยันรายนั้นจะถูกยึดเหรียญที่ Stake ไว้ ดังนั้น ผู้ที่เอาเหรียญมา Stake ก็ต้องทำงานอย่างซื่อสัตย์นั่นเอง นอกจากนี้ จะเห็นได้ว่าวิธีนี้ไม่ต้องมีอุปกรณ์ ไม่ต้องใช้พลังงานไฟฟ้าเหมือนกับ PoW ดังนั้น PoS จึงประหยัดพลังงานได้มากกว่า
พูดถึงเรื่องการประหยัดพลังงาน หากจำกันได้มีข่าวใหญ่เกี่ยวกับ Ethereum เมื่อเดือน ก.ย.ปี 2022 ซึ่งได้เพิ่งเปลี่ยนจาก PoW มาใช้ PoS (ในชื่ออัปเกรด The Merge) อ้างอิงจากเว็บไซต์ “ethereum.org” ระบุว่าในยุคปลายของ PoW ก่อนจะเปลี่ยนมาเป็น PoS เครือข่ายมีปริมาณการใช้พลังงานไฟฟ้าราว 78 เทราวัตต์ชั่วโมง (TWh) ต่อปี
ถามว่ามากแค่ไหนสำหรับปริมาณการใช้ไฟของ Ethereum ก็มากเทียบเท่ากับการใช้ไฟฟ้าของทั้งประเทศอุซเบกิสถานเลยทีเดียว แต่หลังจากเปลี่ยนมาใช้กลไก PoS Ethereum สามารถลดค่าใช้จ่ายด้านพลังงานได้ถึง 99.98%
ตัวอย่างของ Cryptocurrency ที่ใช้ที่ใช้ระบบฉันทามติแบบ PoS เช่น Ethereum (ETH) , Cardano (ADA) , Solana (SOL) , Toncoin (TON) และ Algorand (ALGO) เป็นต้น
สรุปง่ายๆ PoW ใช้ “กำลังไฟฟ้าและเครื่องคอมพิวเตอร์” เพื่อพิสูจน์การทำงานด้วยการแก้ไขสมการให้เร็วที่สุด โดยที่เหล่า miners จะต้องแข่งขันกัน ต่างจาก PoS ที่ใช้ “กำลังทรัพย์” ด้วยการนำเหรียญมาวางค้ำประกัน ระบบจะใช้การสุ่มเพื่อคัดเลือก Validator เช่น จากจำนวนเหรียญที่นำมา Stake เป็นต้น
***PoW กับ PoS แบบไหนดีกว่า
กลไกฉันทามติทั้งสองแบบต่างก็มีข้อดีข้อเสียแตกต่างกันไป อย่าง PoW ให้ความมั่นคงและความปลอดภัยของเครือข่ายสูงมาก แต่ก็แลกมากับการใช้พลังงานที่สูง ขณะที่ PoS ประหยัดพลังงาน และให้ความรวดเร็วในการทำธุรกรรมมากกว่า แต่ก็ถูก มองว่าอาจจะเป็นการรวมศูนย์ได้ หากใครมีกำลังเงิน Stake เหรียญมากๆ
เราจึงเห็นในจักรวาลของคริปโท แต่ละเครือข่ายบล็อกเชนต่างก็มีวิธีการทำงานที่แตกต่าง ซึ่งนอกจาก PoW และ PoS ก็ยังมีแบบอื่นๆ อีก ทั้งนี้ ขึ้นอยู่กับเป้าหมายของแต่ละบล็อกเชนว่าสร้างมาเพื่อวัตถุประสงค์ใด
อย่างไรก็ตาม สิ่งที่อาจจะเกิดขึ้นได้เหมือนกันทั้งสองแบบเลยก็คือ ความเสี่ยงจากการที่มีใครสักคนควบคุมอำนาจในเครือข่าย แทนที่จะเป็นเครือข่ายแบบกระจายศูนย์ ที่ทุกคนมีอำนาจพอๆ กัน เช่น การมีเหมืองขุดเพียงไม่กี่แห่งที่มีกำลังขุดสูงมาก หรือการที่ใครสักคนมีเหรียญจำนวนมากและเป็นขาใหญ่ในการ Stake จนสามารถควบคุมอำนาจในเครือข่ายได้ เป็นต้น
ปิดท้าย อนาคตของแต่ละโปรเจกต์เราคงไม่ได้ดูแค่ว่า “ใช้ระบบฉันทามติแบบใด” ยังมีปัจจัยอื่นที่ต้องวิเคราะห์ร่วมด้วย เช่น ทีมนักพัฒนา ประโยชน์การใช้งาน วัตถุประสงค์ของเครือข่าย พัฒนาการของเทคโนโลยีแต่ละเครือข่าย ความร่วมมือกับพาร์ทเนอร์ ฯลฯ ทั้งหมดนี้ เราสามารถนำมาพิจารณาประกอบก่อนตัดสินใจลงทุน ตามแนวทางของตัวเอง.
Ref:
https://ethereum.org/en/energy-consumption/
https://digiconomist.net/ethereum-energy-consumption
https://www.guru99.com/pow-vs-pos.html
กราฟิก: ณัฐชนน พูนชัย (Boom)