นางสาวนภนวลพรรณ ภวสันต์ ผู้อำนวยการฝ่ายส่งเสริมเทคโนโลยีทางการเงิน
สำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ (ก.ล.ต.)
Decentralized Finance (DeFi) และการกำกับดูแลตามกฎหมายไทย
ธุรกรรมและการให้บริการในตลาดเงินตลาดทุนในปัจจุบันมีการพัฒนาอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะเมื่อมีการนำเทคโนโลยีบล็อกเชน (blockchain) มาประยุกต์ใช้ ทั้งในการระดมทุนและการลงทุน การเข้าถึงสินค้าและบริการโดยใช้เทคโนโลยี และบริการทางการเงินรูปแบบต่าง ๆ ทำให้กระแส Decentralized Finance หรือ “DeFi” ได้รับการกล่าวถึงเป็นอย่างมาก โดยมีโครงการ DeFi เกิดขึ้นมากมาย ทั้งในต่างประเทศและในประเทศไทย จะเห็นได้ว่านักพัฒนาและผู้ประกอบการไทยสนใจศึกษาความเป็นไปได้ในการให้บริการรูปแบบใหม่ ๆ เพื่อให้เท่าทันความเปลี่ยนแปลง ตลอดจนผู้ลงทุนและผู้ใช้บริการก็มีความสนใจในผลิตภัณฑ์และบริการที่ใช้เทคโนโลยีใหม่ ๆ
DeFi: การเงินแบบไม่พึ่งพาตัวกลาง
DeFi เป็นบริการทางการเงินแบบกระจายศูนย์บนระบบบล็อกเชน ไม่พึ่งพาตัวกลาง โดยใช้กลไกควบคุมการดำเนินการต่าง ๆ ให้เป็นไปตามเงื่อนไขที่กำหนดผ่านสัญญาอัจฉริยะ (smart contract) โดยโครงการ DeFi ที่พบเห็นได้ในปัจจุบัน มีกิจกรรมที่ครอบคลุมธุรกรรมดังนี้
1. การฝากและให้ยืมสินทรัพย์ดิจิทัล (saving & lending) ผู้ฝากสินทรัพย์ดิจิทัลจะได้รับผลตอบแทนจากการที่มีผู้ยืมสินทรัพย์ดิจิทัลที่ฝากไว้ในระบบรวมทั้งค่าธรรมเนียมที่เกิดขึ้น ในขณะที่ผู้ยืมสินทรัพย์ดิจิทัลจะต้องนำสินทรัพย์ดิจิทัลมาวางเป็นประกันไว้ในจำนวนที่มากกว่าจำนวนที่ต้องการจะยืม (overcollateralize) และจ่ายผลตอบแทนในลักษณะเดียวกับดอกเบี้ยในอัตราที่กำหนด (ซึ่งมักเป็นไปตาม demand และ supply ของสินทรัพย์ดิจิทัลในระบบ)
2. การซื้อขายแลกเปลี่ยนสินทรัพย์ดิจิทัล (decentralized exchange: DEX) เป็นการให้บริการซื้อขายแลกเปลี่ยนสินทรัพย์ดิจิทัลแบบกระจายศูนย์ ไม่มีการเก็บรักษาทรัพย์สินของลูกค้า โดยผู้ใช้บริการจะเชื่อมต่อกระเป๋าเงินอิเล็กทรอนิกส์ (wallet) ของตนกับเว็บไซต์ผู้ให้บริการ ซึ่งการซื้อขายแลกเปลี่ยนอาจมีทั้งลักษณะการจับคู่ซื้อขายแบบ order book หรือการซื้อขายกับ liquidity pool ของโครงการแบบ automated market maker (AMM)
3. การบริหารจัดการทรัพย์สิน (asset management) เป็นการให้บริการของแพลตฟอร์มที่เชื่อมระหว่างผู้จัดการสินทรัพย์ดิจิทัลและลูกค้าในการลงทุนและบริหารจัดการทรัพย์สิน โดยบริหารจัดการสินทรัพย์ดิจิทัลผ่าน smart contract และไม่มีการเก็บรักษาทรัพย์สินของลูกค้า
นอกจากนี้ ในโครงการ DeFi ยังอาจมีการออกโทเคนดิจิทัลให้แก่ผู้ทำธุรกรรม เช่น การออก Liquidity Provider (LP) token และ governance token หรือ token ต่าง ๆ ให้แก่ผู้ที่นำสินทรัพย์ดิจิทัลมาฝากหรือ
เพิ่มสภาพคล่องให้กับโครงการ การทำกิจกรรมอื่น ๆ เช่น การให้รางวัล ชิงโชค และยังอาจมีการต่อยอดกิจกรรมเพื่อเพิ่มปริมาณการทำธุรกรรมและส่งเสริมให้มีการใช้งาน token ของโครงการมากขึ้นเรื่อย ๆ รวมทั้งการออกเสนอขาย token ในลักษณะของ Initial Farm Offering หรือ IFO เพื่อระดมทุนไปพัฒนาโครงการอื่น ๆ ต่อไป
กิจกรรมต่าง ๆ ในโครงการ DeFi ขึ้นอยู่กับการทำงานของระบบและ smart contract เป็นหลัก ดังนั้น หัวใจสำคัญของโครงการ DeFi จึงอยู่ที่ความน่าเชื่อถือ การทำงานอย่างถูกต้อง และความปลอดภัยของเทคโนโลยี ซึ่งแตกต่างจากบริการทางการเงินรูปแบบเดิมที่ความสำคัญจะอยู่ที่การปฏิบัติงานของผู้ให้บริการอย่างสถาบันการเงินหรือตัวกลางในตลาดเงินตลาดทุน
อย่างไรก็ตาม การทำธุรกรรม DeFi ยังมีความเสี่ยงด้านการเงิน การกระทำผิดกฎหมาย และการดำเนินงานเช่นเดียวกับธุรกรรมทางการเงินอื่น ๆ ไม่ว่าจะเป็นความผันผวนของราคาสินทรัพย์ดิจิทัล การเอาเปรียบหรือการหลอกลวงของผู้พัฒนาโครงการ DeFi เช่น “rug pull”
DeFi และการกำกับดูแลตามกฎหมายไทย
พระราชกำหนดการประกอบธุรกิจสินทรัพย์ดิจิทัล พ.ศ. 2561 (พ.ร.ก. สินทรัพย์ดิจิทัลฯ) เป็นกฎหมายที่กำกับดูแลการเสนอขายและการให้บริการเกี่ยวกับสินทรัพย์ดิจิทัล ประกอบด้วย คริปโทเคอร์เรนซีและโทเคนดิจิทัล โดยกำหนดให้ การออกโทเคนดิจิทัลต้องได้รับอนุญาตจาก ก.ล.ต. ต้องเปิดเผยข้อมูลตามที่กำหนดและเสนอขายผ่านผู้ให้บริการระบบเสนอขายโทเคนดิจิทัล (ICO Portal) ที่ได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการ ก.ล.ต. รวมทั้ง ยังกำหนดให้ผู้ประกอบธุรกิจสินทรัพย์ดิจิทัล ได้แก่ ศูนย์ซื้อขายสินทรัพย์ดิจิทัล (digital asset exchange) นายหน้าซื้อขายสินทรัพย์ดิจิทัล (digital asset broker) ผู้ค้าสินทรัพย์ดิจิทัล (digital asset dealer) ผู้จัดการเงินทุนสินทรัพย์ดิจิทัล (digital asset fund manager) และที่ปรึกษาสินทรัพย์ดิจิทัล (investment advisor) ต้องได้รับใบอนุญาตจากรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง และต้องปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการประกอบธุรกิจตามประเภทที่ได้รับอนุญาต
หากกิจกรรมที่เกิดขึ้นในโครงการ DeFi ในประเทศมีการออกโทเคนดิจิทัลเสนอขายให้แก่ผู้ใช้บริการ อาจเข้าข่ายการเสนอขายโทเคนดิจิทัลที่ต้องได้รับอนุญาต และหากลักษณะหรือรูปแบบการให้บริการเข้าข่ายเป็นการประกอบธุรกิจสินทรัพย์ดิจิทัลประเภทใดประเภทหนึ่ง ก็จะต้องได้รับใบอนุญาตและปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ที่กำหนดตามที่กล่าวมาข้างต้น รวมทั้งในกรณีที่ผู้ประกอบธุรกิจศูนย์ซื้อขายสินทรัพย์ดิจิทัลนำสินทรัพย์ดิจิทัลไปจดทะเบียนซื้อขายในศูนย์ซื้อขายสินทรัพย์ดิจิทัล ก็จะต้องปฏิบัติตามหลักเกณฑ์การคัดเลือกและจดทะเบียน (listing rules) ที่ได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการ ก.ล.ต. นอกจากนี้ กิจกรรมอื่น ๆ เช่น การให้ยืม การให้รางวัล หรือชิงโชคต่าง ๆ อาจต้องปฏิบัติตามกฎหมายและหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้องด้วย
ดังนั้น ผู้ประกอบธุรกิจและผู้ที่จะดำเนินการเกี่ยวกับโครงการ DeFi ในประเทศ จึงควรพิจารณาก่อนว่าธุรกรรมดังกล่าวนั้นเข้าข่ายการออกเสนอขายโทเคนดิจิทัลหรือเป็นการประกอบธุรกิจสินทรัพย์ดิจิทัลที่จะต้องได้รับอนุญาตหรือไม่ เพราะหากฝ่าฝืนจะเป็นการออกเสนอขายโทเคนดิจิทัลหรือการประกอบธุรกิจสินทรัพย์ดิจิทัลโดยไม่ได้รับอนุญาต ซึ่งมีโทษตาม พ.ร.ก. สินทรัพย์ดิจิทัลฯ รวมทั้งศึกษาและปฏิบัติตามกฎหมายอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องด้วย
สำหรับผู้สนใจจึงควรศึกษาข้อมูลโครงการ DeFi ให้รอบด้านก่อนที่จะเข้าไปเกี่ยวข้อง ทั้งในทางเทคนิคด้านความปลอดภัย รวมถึงข้อกำหนด เงื่อนไข และฟังก์ชันการทำงานต่าง ๆ ที่เขียนขึ้นบนระบบ ความเสี่ยงที่เกี่ยวข้อง และควรตรวจสอบว่าโครงการนั้น ได้ผ่านการตรวจสอบ (audit) จากบริษัทตรวจสอบที่เชื่อถือได้ และผู้ให้บริการอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของหน่วยงานทางการเพื่อให้การลงทุนดังกล่าวได้รับความคุ้มครองตามที่กฎหมายกำหนด
ทั้งนี้ สามารถศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมจากคอร์สให้ความรู้พื้นฐาน “คริปโท 101” ได้ที่เว็บไซต์ www.smarttoinvest.com และตรวจสอบรายชื่อผู้ประกอบธุรกิจสินทรัพย์ดิจิทัลที่ได้รับอนุญาต ทางเว็บไซต์ ก.ล.ต. www.sec.or.th หัวข้อ สินทรัพย์ดิจิทัล หรือทางแอปพลิเคชัน SEC Check First และหากพบเบาะแสหรือพฤติกรรมไม่น่าไว้วางใจ สามารถแจ้งหรือร้องเรียนได้ที่ “ศูนย์บริการประชาชน ก.ล.ต.” โทร 1207 หรือผ่านช่องทางเฟซบุ๊กเพจ “สำนักงาน กลต.” หรือ SEC Live Chat ที่เว็บไซต์ ก.ล.ต.
****************************
ข้อคิดเห็นที่ปรากฏในบทความนี้เป็นความเห็นของผู้เขียน ซึ่งไม่จำเป็นต้องสอดคล้องกับความเห็นของสำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์
กราฟิกโดย: ณัฐชนน พูนชัย (Boom)
